Όταν πλησιάζεις με βάρκα ή φτάνεις με αυτοκίνητο από το εσωτερικό, το καταλαβαίνεις πριν καν κατέβεις: το χρώμα της γης εδώ είναι βαθύ κόκκινο, σχεδόν σιδηρούχο, και συνδυασμένο με το τιρκουάζ νερό φτιάχνει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες της Αλοννήσου. Αλλά το όνομα δεν βγαίνει από το χρώμα: το «κάστρο» είναι πραγματικό, τείχος της κλασικής αρχαιότητας, και κάτω από αυτό κρύβεται η πιο παλιά γνωστή αρχαιολογική απόδειξη για ανθρώπινη παρουσία σε ελληνικό νησί.
Το πολύ παλιό
Στην περιοχή του Κοκκινόκαστρου έχουν βρεθεί λίθινα εργαλεία που χρονολογούνται στη Μέση Παλαιολιθική περίοδο — δηλαδή πίσω, γύρω στα 100.000 με 50.000 χρόνια πριν. Αυτό το καθιστά έναν από τους αρχαιότερους γνωστούς χώρους ανθρώπινης παρουσίας σε ελληνικό νησιωτικό έδαφος. Τότε, βέβαια, η Αλόννησος δεν ήταν νησί: η στάθμη της θάλασσας ήταν πολύ χαμηλότερη και όλες οι Σποράδες, μαζί με την Εύβοια και την ενδοχώρα της Μαγνησίας, αποτελούσαν ενιαίο χερσαίο σύμπλεγμα.
Πάνω στο ίδιο ακρωτήρι, οι αρχαιολογικές αποτυπώσεις δείχνουν εποχιακή κατοίκηση κατά την Πρώιμη και Μέση Εποχή του Χαλκού, με κεραμεική και μικρά οικιακά αντικείμενα. Δηλαδή μιλάμε για πέντε χιλιάδες χρόνια συνεχούς διαχρονικής επιστροφής των ανθρώπων στο ίδιο σημείο της ακτής.
Η αρχαία Ικός των δύο πόλεων
Στην αρχαιότητα, το νησί λεγόταν Ικός (Ἱκός). Το 4ο αιώνα π.Χ., ο περιηγητής και γεωγράφος Σκύλαξ ο Καρυανδεύς περιγράφει την Ικό ως «Δίπολι» — δηλαδή νησί με δύο πόλεις. Η μία πόλη βρισκόταν εκεί όπου είναι σήμερα η Παλιά Αλόννησος (Χώρα). Η άλλη βρισκόταν εδώ, στο Κοκκινόκαστρο.
Τα τείχη της αρχαίας πόλης έγιναν για να προστατεύουν έναν οικισμό που είχε κάνει την Ικό γνωστή για τρία πράγματα: την αμπελουργία, την παραγωγή ενός εκλεκτού κρασιού που κυκλοφορούσε σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο, και τη στρατηγική θέση της στη θαλάσσια διαδρομή μεταξύ Θεσσαλίας και Αιγαίου. Οι αμφορείς Ικίου κρασιού έχουν βρεθεί σε ναυάγια από την Κρήτη μέχρι την Αίγυπτο — ένα δείγμα διεθνούς εμπορικής παρουσίας από ένα νησάκι που σήμερα έχει 2.700 κατοίκους.
Τι θα δεις πραγματικά στο ακρωτήρι
Αν αφήσεις την παραλία για λίγο και ανέβεις στο ακρωτήρι (χωματόδρομος, 10 λεπτά, όχι απότομη ανάβαση), θα δεις:
- Τμήματα πολυγωνικού τείχους της κλασικής εποχής. Οι πέτρες είναι επεξεργασμένες, ταιριασμένες χωρίς κονίαμα, σε πολυγωνικό σύστημα. Η εκτέλεση δείχνει έμπειρο συνεργείο.
- Θεμέλια οικημάτων — χαμηλές πέτρινες βάσεις, υπολείμματα οικιακών χώρων. Δεν είναι εντυπωσιακά σε όγκο, αλλά έχουν καταγραφεί και οριοθετηθεί από την αρχαιολογική υπηρεσία.
- Το πανόραμα. Είσαι σε ύψος 40 μέτρων πάνω από τη θάλασσα. Βλέπεις ολόκληρη την ανατολική ακτή της Αλοννήσου, τα νησάκια Μικρός και Μεγάλος Αδέρφια, και πιο μακριά προς βορρά την Κυρά Παναγιά.
Τα βυθισμένα τείχη
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του χώρου είναι τα τμήματα του τείχους που έχουν βυθιστεί με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Κάτω από το νερό, σε βάθος 1 με 3 μέτρα, στη νότια πλευρά του ακρωτηρίου, θα εντοπίσεις:
- Μεγάλες κανονικές πέτρες ταιριασμένες σε ευθείες γραμμές — σαφώς τεχνητή κατασκευή.
- Τμήματα δαπέδων.
- Περιστασιακά, ζωντανή θαλάσσια χλωρίδα (ποσιδωνία) έχει φυτρώσει πάνω στα αρχαία τείχη, ενώνοντας χιλιετίες ανθρώπινης ιστορίας και φυσικής εξέλιξης στην ίδια εικόνα.
Μπορείς να τα δεις με απλή μάσκα από την παραλία, χωρίς κατάδυση. Το καλοκαίρι που η θάλασσα είναι διαυγής, τα διακρίνεις καθαρά. Αν νοικιάσεις κανό (διατίθενται από το beach bar), έχεις ακόμα πιο καλή εικόνα — περνάς ακριβώς από πάνω τους.
Σημείωση πρακτική: μη μετακινείς πέτρες και μη βγάζεις αντικείμενα. Είναι χαρακτηρισμένος αρχαιολογικός χώρος και όχι μουσείο — απαγορεύεται κάθε επέμβαση.
Η παραλία αυτή καθαυτή
Πέρα από την ιστορία, το Κοκκινόκαστρο είναι σε απλή κατάταξη μία από τις ωραιότερες παραλίες της Αλοννήσου. Τα χαρακτηριστικά που διακρίνονται:
- Χρωματική παλέτα: κόκκινη γη, κίτρινα με πορτοκαλί βότσαλα, τιρκουάζ νερό. Τη φωτογραφία την πιστεύεις μόνο όταν σταθείς μπροστά της.
- Νερό: βαθύ σχετικά σύντομα, διαυγές. Ιδανικό για ενήλικες. Σκιά από πεύκα που φτάνουν μέχρι την άκρη της άμμου.
- Άνεμος: ο όρμος βλέπει ανατολικά — προστατευμένος από τους δυτικούς ανέμους (που είναι οι πιο συχνοί το καλοκαίρι στην περιοχή). Σε μέρες με βοριά, είναι ένας από τους πιο ασφαλείς προορισμούς.
- Υπηρεσίες: beach bar με καφέ-σνακ και ομπρέλες, WC μόνο στο beach bar. Δεν υπάρχει super market ούτε άλλη ταβέρνα εδώ.
Συνδυαστικές ιδέες για τη μέρα
Η πιο συνηθισμένη συνταγή που προτείνουμε:
- Πρωί (10:00–12:00): Παλιά Αλόννησος — περπάτημα στη Χώρα, στάση στο κάστρο, καφές.
- Μεσημέρι (12:30–16:00): Κοκκινόκαστρο — μπάνιο, ακτή, ανέβασμα στα αρχαία τείχη.
- Απόγευμα (16:30–18:30): Τζώρτζη Γιαλός ή Χρυσή Μηλιά για δεύτερο μπάνιο.
- Βράδυ: Δείπνο στο Πατητήρι ή στη Βότση.
Αν έχεις μόνο μία μέρα στην Αλόννησο, το Κοκκινόκαστρο πρέπει να είναι εκεί. Είναι ένα από τα λίγα σημεία όπου η ιστορία και η εικόνα συμπίπτουν χωρίς καμία μεσολάβηση.