Πέρα από τα διάσημα φρούρια και τα παστέλ καντούνια, η Παλιά Πόλη της Κέρκυρας φιλοξενεί μερικά από τα πιο σημαντικά μουσεία της Ελλάδας — και την παλαιότερη ζωντανή εβραϊκή κοινότητα στο νησί. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο, το αέτωμα της Γοργόνας Μέδουσας του 6ου αιώνα π.Χ. είναι κορυφαίο παράδειγμα αρχαϊκής τέχνης. Στο Βυζαντινό Μουσείο Αντιβουνιώτισσας, εικόνες της κρητικής και επτανησιακής σχολής που σώζουν τη συνέχεια της βυζαντινής τέχνης μετά την Άλωση. Στο Μουσείο Ασιατικής Τέχνης, μοναδική συλλογή κινέζικης-ιαπωνικής τέχνης στην Ελλάδα. Και στην Εβραϊκή Συνοικία, η Σκουόλα Γκρέκα σώζει τη βαριά μνήμη μιας κοινότητας που εξοντώθηκε το 1944.
Αρχαιολογικό Μουσείο Κέρκυρας
Τοποθεσία
Στην οδό Β. Κωνσταντίνου 1, στη νοτιοδυτική γωνία της Παλιάς Πόλης — ~10 λεπτά πεζοί από τη Σπιανάδα. Σύγχρονο κτίριο 1962-1965, αναπαλαιωμένο 2008-2018.
Ώρες και τιμές
- Καλοκαίρι (Απρίλιος-Οκτώβριος): 08:30-15:30 καθημερινά.
- Χειμώνα: 08:30-15:30 καθημερινά εκτός Δευτέρας.
- Πλήρες εισιτήριο: 6€.
- Μειωμένο: 3€.
- Συνδυαστικό με Παλαιό Φρούριο, Νέο Φρούριο, Μουσείο Ασιατικής Τέχνης: 14€, ισχύει 3 ημέρες.
Συλλογή
Γοργόνα Μέδουσα — το αριστούργημα
Το πιο διάσημο εκθέμα. Δυτικό αέτωμα του ναού της Αρτέμιδος (~590-580 π.Χ.) — 17 μέτρα μήκος, 3 μέτρα ύψος.
Στο κέντρο: η Γοργόνα Μέδουσα σε τρομακτική στάση, με φίδια στο κεφάλι, γλώσσα έξω, τριχωτή μάσκα.
Δεξιά και αριστερά της: τα παιδιά της Πήγασος και Χρυσάωρ (που γεννήθηκαν από το αίμα της όταν την σκότωσε ο Περσέας).
Στις ακραίες γωνίες: σκηνές μάχης — Δίας εναντίον Γιγάντων, Πρίαμος και Νεοπτόλεμος.
Σημασία: κορυφαίο παράδειγμα αρχαϊκής γλυπτικής της Ελλάδας. Από τα παλαιότερα σωζόμενα ολόκληρα αετώματα ναού — μαζί με την Αίγινα και τους Δελφούς.
Λέων του Μενεκράτη
Μαρμάρινο αρχαϊκό λιοντάρι (~6ος αι. π.Χ.) που στόλιζε τον τάφο του Μενεκράτη στην αρχαία Κέρκυρα. Στιλιζαρισμένη γλυπτική σε αρχαϊκό ύφος.
Αγγεία ελληνιστικά
Πλούσια συλλογή αγγείων από νεκροπόλεις της αρχαίας Κέρκυρας:
- Κορινθιακά αγγεία (8ος-6ος αι. π.Χ.).
- Αττικά μελανόμορφα και ερυθρόμορφα.
- Ροδιακά.
- Ιωνικά.
Νομίσματα
Πάνω από 1.000 νομίσματα της αρχαίας Κορκυρας — που έκοβε δικά της νομίσματα ως ισχυρή ναυτική δύναμη.
Νεκροταφεία
Ευρήματα από αρχαία νεκροπόλεις της Κέρκυρας: επιτύμβιες στήλες, κτερίσματα τάφων, κοσμήματα.
Πόσος χρόνος
1.5-2 ώρες για όλα τα κύρια εκθέματα. 3 ώρες αν είσαι αρχαιολόγος-ενδιαφερόμενος.
Βυζαντινό Μουσείο Αντιβουνιώτισσας
Τοποθεσία
Στην εκκλησία της Αντιβουνιώτισσας (Παναγία της Αντιβουνιώτισσας) — 15ου αιώνα ναός στη βόρεια άκρη της Παλιάς Πόλης, σε βραχώδες ύψωμα (‘antiboúni’ = ‘απέναντι από βουνό’).
Ιστορία του κτιρίου
Η εκκλησία χτίστηκε στο τέλος 15ου αιώνα ως ορθόδοξος ναός. Στους βενετσιάνικους χρόνους (1386-1797) χρησιμοποιήθηκε ως κύριος ναός της εβραϊκής συνοικίας.
Από 1984 μετατράπηκε σε μουσείο μετά από εκτεταμένη αναπαλαίωση.
Ώρες και τιμές
- Καλοκαίρι: 08:30-15:30, κλειστά Τρίτη.
- Χειμώνα: 08:30-15:00.
- Πλήρες εισιτήριο: 4€.
- Μειωμένο: 2€.
- Δωρεάν συγκεκριμένες ημερομηνίες.
Συλλογή
Φορητές εικόνες
Πάνω από 70 φορητές εικόνες από 15ο-19ο αιώνα. Ειδικότητα:
- Κρητική σχολή (15ος-17ος αι.): καλλιτέχνες όπως Μιχαήλ Δαμασκηνός που μεταφέρθηκαν από Κρήτη μετά την οθωμανική κατάκτηση.
- Επτανησιακή σχολή (17ος-19ος αι.): τοπική παράδοση που εξελίχθηκε στην Κέρκυρα. Καλλιτέχνες όπως Παναγιώτης Δοξαράς, Νικόλαος Δοξαράς.
Σπουδαίοι ζωγράφοι
- Μιχαήλ Δαμασκηνός (1530-1593): κορυφαίος κρητικός ζωγράφος, μερικές εικόνες του εδώ.
- Εμμανουήλ Λομπάρδος (16ος αι.): κρητικός.
- Εμμανουήλ Τζάνες (17ος αι.): κρητικός που έζησε στην Κέρκυρα.
- Παναγιώτης Δοξαράς (1662-1729): πρωτεργάτης της επτανησιακής σχολής.
Αρχιτεκτονική του κτιρίου
Πέρα από εικόνες, το ίδιο το κτίριο είναι αξιοθέατο:
- Ξυλόγλυπτο εικονοστάσι 17ου αιώνα.
- Τοιχογραφίες σώζονται εν μέρει.
- Πέτρινο μαρμάρινο δάπεδο.
Πόσος χρόνος
1-1.5 ώρα. Είναι πιο μικρή συλλογή από Αρχαιολογικό αλλά εξαιρετικά εκλεκτή.
Μουσείο Ασιατικής Τέχνης
Τοποθεσία
Στο Παλάτι των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου στη Σπιανάδα — νεοκλασικό βρετανικό κτίριο του 1819-1824, κατοικία αγγλικού Αρμοστή στους βρετανικούς χρόνους.
Ιστορία της συλλογής
Μοναδικό μουσείο ασιατικής τέχνης στην Ελλάδα. Ιδρύθηκε το 1928 όταν ο Έλληνας διπλωμάτης Γρηγόριος Μάνος (1848-1928) δώρισε στο κράτος πάνω από 10.500 αντικείμενα ασιατικής τέχνης.
Συλλέχθηκε κατά τη διάρκεια διπλωματικών αποστολών του Μάνου σε:
- Κίνα (1903-1905).
- Ιαπωνία.
- Άπω Ανατολή γενικότερα.
Συλλογή
- Κινέζικα αντικείμενα: πορσελάνη Ming και Qing, σιν-όπλα, ξυλόγλυπτα, παγόδες.
- Ιαπωνικά αντικείμενα: σαμουράι όπλα, kimonos, ukiyo-e ξυλογραφίες, Buddha γλυπτά.
- Ινδικά αντικείμενα: γλυπτά Σίβα και Βούδα, αρχαία ίνδικα νομίσματα.
- Κορεάτικα αντικείμενα: κεραμικά.
- Νεπαλικά: βουδιστικά αντικείμενα.
Ώρες και τιμές
- Καλοκαίρι: 08:30-15:30, κλειστά Τρίτη.
- Χειμώνα: 08:30-15:30.
- Εισιτήριο: 6€ πλήρες, 3€ μειωμένο.
Πόσος χρόνος
1.5-2 ώρες για ολόκληρη επίσκεψη.
Εβραϊκή Συνοικία
Ιστορία
Η εβραϊκή κοινότητα της Κέρκυρας χρονολογείται από τον 12ο-13ο αιώνα. 3 διαφορετικές κοινότητες συνυπήρχαν στους αιώνες:
- Ρωμανιώτες (Έλληνες Εβραίοι): η αρχικά κοινότητα, βυζαντινής καταγωγής.
- Πουλιεζίτες (Italian Jews): από Πούλια Ιταλίας, 15ο-16ο αιώνα.
- Σεφαρδίτες (Ισπανοί Εβραίοι): από Ισπανία και Πορτογαλία μετά την εξορία 1492.
Κάθε κοινότητα είχε δική της συναγωγή και ραββίνο.
Στους βενετσιάνικους χρόνους
Στους βενετσιάνικους χρόνους (1386-1797), η εβραϊκή κοινότητα ήταν σχετικά προστατευμένη σε σύγκριση με άλλα μέρη της Ευρώπης. Όμως:
- Έπρεπε να ζουν στην εβραϊκή συνοικία (‘Hebraica’ ή ‘Ghetto’).
- Έπρεπε να φοράνε κίτρινα διακριτικά.
- Πύλες κλειστές νύχτα.
Στους νεότερους χρόνους
1864 μετά την ένωση με Ελλάδα: πλήρης πολιτική ισότητα. Πρόοδος της κοινότητας — 3.000 Εβραίοι το 1900.
Η τραγωδία του Ολοκαυτώματος
1939 ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Ναζιστική κατοχή της Κέρκυρας 1941.
23 Ιουλίου 1944: οι Ναζί συνέλαβαν 1.673 Εβραίους της Κέρκυρας. Τους έστειλαν με φορτηγά πλοία σε Πάτρα → Άουσβιτς.
Επιβίωσαν 151. Όλη η κοινότητα της Κέρκυρας εξοντώθηκε.
Σήμερα
20-25 μόνιμοι Εβραίοι στην Κέρκυρα — οι περισσότεροι ηλικιωμένοι. Η κοινότητα συντηρείται με βοήθεια κεντρικής ισραηλίτικης κοινότητας Αθηνών.
Συναγωγή Σκουόλα Γκρέκα
Τοποθεσία
Στην Πλατεία Εβραίων Μαρτύρων της Παλιάς Πόλης — στη νοτιοανατολική γωνία, ~5 λεπτά πεζοί από Λιστόν.
Η συναγωγή
‘Σκουόλα Γκρέκα’ (‘Ελληνική Σχολή’) — η μοναδική σωζόμενη συναγωγή της Κέρκυρας (από τις 3 αρχικές). Των δύο άλλων (της Σκουόλα Πουλιεζίτη και της Σκουόλα Σεφαρδίτη) μόνο τα ερείπια σώζονται.
Χτίστηκε στις δεκαετίες 1820s πάνω σε παλαιότερη συναγωγή του 17ου αιώνα.
Αρχιτεκτονική
- Πέτρινο κτίριο σε ύψος ορόφου.
- Ισόγειο: είσοδος και αυλή.
- Πάνω όροφος: κύρια προσευχή.
- Πέτρινες σκάλες.
Εσωτερικό
- Παλιά ξύλινα στασίδια.
- Άρων (Ark) για τα Σέφερ Τορά (κυλινδρικά βιβλία της Πεντατεύχου).
- Μπιμά (πλατφόρμα) στο κέντρο για ανάγνωση.
- Παλιά πορσελάνινα φωτιστικά.
- Τοίχοι λευκοί χωρίς εικόνες (όπως σε όλες τις συναγωγές).
Επίσκεψη
Δωρεάν, αλλά καλύτερα ραντεβού πριν:
- Τηλέφωνο: ~+30 26610 38802.
- Συνήθως Δευτέρα-Παρασκευή 09:00-13:00.
- Σεμνό ντύσιμο όπως εκκλησία.
- Άντρες: μικρό κάλυμμα κεφαλής (παρέχεται).
Δίπλα: Εβραϊκό Μουσείο
Μικρό μουσείο της εβραϊκής κοινότητας Κέρκυρας:
- Φωτογραφίες των οικογενειών πριν τον πόλεμο.
- Ονόματα των 1.673 δολοφονημένων.
- Παλιά αντικείμενα λατρείας.
- Ιστορικά έγγραφα.
Εξαιρετικά συγκινητικό — 20 λεπτά αρκούν.
Άλλα μνημεία της εβραϊκής συνοικίας
Πλατεία Εβραίων Μαρτύρων
Κεντρική πλατεία της εβραϊκής συνοικίας. Μνημείο για τους 1.673 δολοφονημένους:
- Μαύρη μαρμάρινη πέτρα.
- Επιγραφή σε Ελληνικά, Εβραϊκά, Αγγλικά.
- Ονόματα οικογενειών.
Παλιά καντούνια
Στενά σοκάκια γύρω από την πλατεία διατηρούν την παλιά αρχιτεκτονική. Πέτρινα σπίτια με πάνω-κάτω χωρισμένα για διαφορετικές οικογένειες.
Πρακτικές πληροφορίες
Συνδυασμός μουσείων
Μία ολόκληρη ημέρα στα μουσεία της Παλιάς Πόλης:
- Πρωί 09:00-11:00: Παλάτι Μεγάλου Μαγίστρου (που έχει συλλογή).
- 11:30-13:00: Αρχαιολογικό Μουσείο.
- 13:00-14:30: Φαγητό σε ταβέρνα.
- 15:00-16:30: Βυζαντινό Μουσείο Αντιβουνιώτισσας.
- 17:00-18:30: Μουσείο Ασιατικής Τέχνης (Παλάτι Σπιανάδας).
- 19:00-20:00: Εβραϊκή Συνοικία + Συναγωγή.
Συνδυαστικό εισιτήριο 14€ για όλα εκτός Συναγωγής — μεγάλη οικονομία.
Πάρκινγκ
Όχι κοντά. Καλύτερα στο Νέο Λιμένα ή Σαρόκο, και πεζοί 10-15 λεπτά.
Φωτογραφίες
- Αρχαιολογικό: επιτρέπονται χωρίς φλας.
- Βυζαντινό: επιτρέπονται χωρίς φλας.
- Ασιατικό: επιτρέπονται χωρίς φλας.
- Συναγωγή: όχι χωρίς ειδική άδεια.
Σύσταση
Δίνεις τουλάχιστον μισή ημέρα στα μουσεία της Παλιάς Πόλης. Αν είσαι λάτρης ιστορίας/τέχνης, ολόκληρη ημέρα.
Πρώτη επίσκεψη Κέρκυρας:
- Αρχαιολογικό Μουσείο — υποχρεωτικό για τη Γοργόνα Μέδουσα.
- Βυζαντινό Μουσείο Αντιβουνιώτισσας — εξαιρετικό αν αγαπάς εικόνες.
- Εβραϊκή Συνοικία — 20 λεπτά για τη συναγωγή και τη μνήμη.
Δεύτερη επίσκεψη:
- Μουσείο Ασιατικής Τέχνης — μοναδικό στην Ελλάδα.
Φωτογραφικά: Γοργόνα Μέδουσα στο Αρχαιολογικό είναι εντυπωσιακή — αλλά όχι Instagram, μάλλον εκπαιδευτική φωτογραφία.
Συγκινητικά: η Συναγωγή και το Εβραϊκό Μουσείο σου αφήνουν βαριά αλλά αναγκαία αίσθηση — ξεχασμένη ιστορία της Κέρκυρας που δεν πρέπει να αγνοηθεί.