Η Παλιά Πόλη της Κω είναι ένας από τους πιο ‘ιταλικούς’ αστικούς πυρήνες της Ελλάδας. Ιταλική κυβέρνηση 1912-1943 + καταστροφικός σεισμός 1933 που ισοπέδωσε σχεδόν όλη την παλιά αρχιτεκτονική + εκτεταμένη ανοικοδόμηση 1933-1943 από Ιταλούς αρχιτέκτονες = σύγχρονη πόλη με ιταλικό χαρακτήρα σε νησί ελληνικού Αιγαίου. Ευρείες πλατείες, νεοκλασικά κτίρια, παραλιακή προκυμαία. Στο εσωτερικό αυτού του πλαισίου, τέσσερα διαφορετικά αρχιτεκτονικά στρώματα συνυπάρχουν: αρχαία ελληνικά (Αρχαία Αγορά), ρωμαϊκά (Casa Romana), οθωμανικά (Defterdar Mosque), ιπποτικά (Φρούριο Νεραντζιάς).
Η ιστορία
Πριν τον σεισμό 1933
Πριν τον καταστροφικό σεισμό του 1933, η Πόλη της Κω είχε παραδοσιακή ελληνική και οθωμανική αρχιτεκτονική:
- Στενά καντούνια.
- Παραδοσιακά πέτρινα και οθωμανικά κτίρια.
- 2 τζαμιά ανοιχτά και λειτουργικά.
- Πληθυσμός μικτός: Έλληνες (75%), Τούρκοι (20%), Εβραίοι (5%).
Σχεδόν τίποτα δεν σώζεται από αυτή την περίοδο μετά τον σεισμό.
Ο σεισμός του 1933
23 Απριλίου 1933: σεισμός 6.6 Richter χτυπά την Κω. Καταστρεπτικός για την πόλη:
- 80% κτιρίων κατέρρευσαν ή έγιναν ακατοίκητα.
- Δεκάδες νεκροί.
- Χιλιάδες άστεγοι.
- Πολλά ιστορικά κτίρια (συμπεριλαμβανομένων παραδοσιακών οθωμανικών) χάθηκαν για πάντα.
Το φρούριο Νεραντζιάς και το Πλατάνι του Ιπποκράτη επιβίωσαν σχετικά καλά.
Ιταλική ανοικοδόμηση (1933-1943)
Οι Ιταλοί που κυβερνούσαν τα Δωδεκάνησα από 1912 ξεκίνησαν αμέσως εκτεταμένη ανοικοδόμηση:
- Νέα πολεοδομικά σχέδια σε ιπποδάμειο σύστημα (ορθογώνιο πλέγμα δρόμων).
- Ευρείες πλατείες για εμπορικές και κοινωνικές δραστηριότητες.
- Ιταλικός μοντερνισμός και εκλεκτισμός ως κύρια αρχιτεκτονικά ύφη.
- Νέα δημόσια κτίρια: δικαστήριο, αρχαιολογικό μουσείο, νοσοκομείο, σχολεία.
- Παραλιακή προκυμαία εκσυγχρονίστηκε.
- Φοινικόδρομος στην οδό Φοινίκων (μπροστά από το Φρούριο).
Ηγέτες της ανοικοδόμησης ήταν Ιταλοί αρχιτέκτονες όπως Florestano Di Fausto και Petracco.
Παράλληλα, οι Ιταλοί αναπαλαίωσαν αρχαιολογικά μνημεία:
- Ασκληπιείο (1928-1933).
- Casa Romana (1933-1940).
- Φρούριο Νεραντζιάς.
Σύγχρονη εποχή
1948: ένωση Δωδεκανήσου με Ελλάδα.
Σύγχρονη Πόλη Κω ~30.000 κάτοικοι. Πολύ τουριστική αλλά διατηρεί ιταλικό χαρακτήρα στις κεντρικές ζώνες.
Ιταλική αρχιτεκτονική — η σύγχρονη ταυτότητα
Πλατεία Ελευθερίας
Η κεντρική πλατεία της Πόλης Κω. Σχεδιασμένη το 1933-1936 στο πλαίσιο της ιταλικής ανοικοδόμησης.
Στις τέσσερις πλευρές της πλατείας:
- Δικαστήριο (Palazzo del Governo, 1928): νεοκλασικό-ιταλικό κτίριο.
- Αρχαιολογικό Μουσείο (1934-1936): επίσης νεοκλασικό-ιταλικό.
- Defterdar Mosque (1780s): οθωμανικό, παλαιότερο, σώθηκε από τον σεισμό.
- Δημοτική αγορά (Mercato Municipal, 1934-1935): ιταλικό κτίριο.
Στο κέντρο της πλατείας: σιντριβάνι, δέντρα, πάγκοι.
Παραλιακή προκυμαία (Ακτή Κουντουριώτη)
Πεζόδρομος ~1 χιλιομέτρου πάνω στο νερό. Ιταλικά νεοκλασικά κτίρια στις πλευρές. Σύγχρονη ζωντάνια με καφέ-bars, εστιατόρια, καταστήματα.
Δημοτικό Μέγαρο
Νεοκλασικό κτίριο του 1934-1936 σε εκλεκτικό ύφος. Έδρα δημαρχείου Κω. Πανέμορφη πρόσοψη σε παστέλ ροζ-κίτρινο.
Αρχαιολογικό Μουσείο Κω
Νεοκλασικό-ιταλικό κτίριο του 1934-1936 στην Πλατεία Ελευθερίας. Φιλοξενεί συλλογή της αρχαίας Κω:
- Άγαλμα Ιπποκράτη: μαρμάρινο, ρωμαϊκής εποχής.
- Ψηφιδωτά από Casa Romana και άλλα κτίσματα.
- Αγγεία αρχαία.
- Επιγραφές πέτρινες.
Ώρες: Καλοκαίρι 08:30-15:30 και 17:00-19:30, χειμώνα 08:30-15:30. Κλειστά Τρίτη.
Εισιτήριο: 5€ πλήρες, συμπεριλαμβάνεται στο συνδυαστικό 12€.
Defterdar Mosque
Ιστορία
Χτισμένο τη δεκαετία 1780s από τον Defterdar (διοικητικό υπάλληλο) Ιμπραήμ Πασά της οθωμανικής αυτοκρατορίας.
‘Defterdar’ (Δεφτερδάρ) στα τουρκικά σημαίνει ‘υπεύθυνος για το δημόσιο ταμείο’ — υψηλόβαθμο διοικητικό αξίωμα.
Αρχιτεκτονική
Κλασικό οθωμανικό τζαμί μεσαίας κλίμακας:
- Διώροφο κτίσμα.
- Τρούλος στο κέντρο, υποστηριζόμενος από 12 αψίδες.
- Μιναρές στη βορεινή πλευρά.
- Πέτρινη βάση σε παστέλ απόχρωση.
- Σκαλιστές διακοσμήσεις σε αψίδες.
Σήμερα
Δεν λειτουργεί ως τζαμί εδώ και δεκαετίες — η μουσουλμανική κοινότητα της Κω είναι πάρα πολύ μικρή σήμερα. Συντηρείται ως πολιτιστικό μνημείο.
Επίσκεψη εξωτερική: ελεύθερη, 24/7. Επίσκεψη εσωτερική: σπάνια, μόνο σε ειδικές εκθέσεις ή πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Δίπλα — άλλο τζαμί
400 μέτρα μακριά, στην Πλατεία Πλατάνου, βρίσκεται το Τζαμί Γκαζή Χασάν (1786) — το άλλο σωζόμενο οθωμανικό τζαμί της Κω. Παρόμοια κατάσταση: διατηρείται ως μνημείο, όχι ενεργό.
Casa Romana
Πού είναι
Στο νότιο τμήμα της Παλιάς Πόλης, οδός Γρηγορίου Ε’, ~10 λεπτά πεζός από Πλατεία Ελευθερίας.
Ιστορία
Ρωμαϊκή έπαυλη χτισμένη στο τέλος του 2ου αιώνα μ.Χ. ή αρχές 3ου αι. μ.Χ.. Ανήκε σε πλούσια ρωμαϊκή οικογένεια της Κω.
Σύστημα αρχιτεκτονικής: τυπικό ρωμαϊκό ‘domus’ με:
- Ατριά (αυλές).
- Δωμάτια διαβίωσης.
- Τριχλίνια (ντυμένες αίθουσες).
- Λουτρά οικιακά.
- Κουζίνα.
Πιθανότατα κατέρρευσε σε σεισμό του 469 μ.Χ. ή 554 μ.Χ. Καλύφθηκε από εδαφικά υλικά, ξεχάστηκε για 1.500 χρόνια.
Ανακάλυψη και αναπαλαίωση
1933: ο σεισμός έφερε στο φως ίχνη της έπαυλης.
1933-1940: Ιταλός αρχαιολόγος Laurenzio Laurenzi ανέσκαψε και αναπαλαίωσε:
- Πλήρης ανασκαφή των δωματίων.
- Στερέωση τοίχων.
- Επανατοποθέτηση ψηφιδωτών που είχαν αποκολληθεί.
- Νέα στέγη για προστασία.
Τι θα δεις
36 δωμάτια σε τέσσερα τμήματα:
Τριχλίνια (αίθουσες ντυμένες)
Δωμάτια όπου οι Ρωμαίοι ντύνονταν για δείπνα και διασκέδαση. Περιλαμβάνουν:
- Ψηφιδωτά δάπεδα εξαιρετικής διατήρησης. Σκηνές μυθολογίας (Διόνυσος, νύμφες, Ηρακλής), γεωμετρικά μοτίβα, ζώα.
- Τοιχογραφίες σε σκούρο κόκκινο φόντο, με σκηνές κήπων.
Ατριά
Αυλές με κίονες στις περιφέρειες. Πεζόδρομοι μαρμάρινοι. Σιντριβάνια στο κέντρο.
Λουτρά
Οικιακό λουτρικό συγκρότημα μικρό:
- Caldarium: ζεστή αίθουσα.
- Tepidarium: μέτρια.
- Frigidarium: κρύα.
Δωμάτια διαβίωσης
Πιο μικρά δωμάτια, κοιτώνες και καθημερινοί χώροι.
Επίσκεψη
Ώρες:
- Καλοκαίρι: 08:00-19:30 καθημερινά εκτός Δευτέρας.
- Χειμώνα: 08:30-15:30.
Εισιτήριο: 3€ πλήρες, 2€ μειωμένο. Συμπεριλαμβάνεται στο συνδυαστικό 12€.
Διάρκεια: 30-45 λεπτά.
Φόρα:
- Παπούτσια άνετα.
- Νερό.
Φωτογραφίες χωρίς φλας.
Άλλα ιταλικά κτίρια
Δικαστήριο (Palazzo del Governo)
Στην Πλατεία Ελευθερίας. 1928, ιταλικός νεοκλασικισμός. Λευκό κτίριο σε 3 ορόφους. Σήμερα δικαστήρια Κω.
Albergo Gelsomino
Πρώην ιταλικό ξενοδοχείο του 1930s. Σήμερα εμπορικό κτίριο.
Σχολεία και νοσοκομείο
Πολλά σχολεία και νοσοκομεία χτίστηκαν στις δεκαετίες 1930-40 σε ιταλικό μοντερνισμό.
Καντούνια και πεζόδρομοι
Πεζόδρομοι
Πάνω από 8 πεζόδρομοι στην παλιά πόλη:
- Φοινίκων (από Πλατεία Πλατάνου προς Φρούριο).
- 25ης Μαρτίου (κεντρικός εμπορικός).
- Ιπποκράτους (πέρα από Πλατεία Ελευθερίας).
- Πινδάρου (μεζεδοπωλεία).
Καταστήματα
Πολλά καταστήματα τουριστικά:
- Ψώνια: ρούχα, αξεσουάρ.
- Σουβενίρ: παραδοσιακά κωακά προϊόντα.
- Οινοπωλεία: ντόπια κρασιά Κω.
- Αρτοποιεία: παραδοσιακά γλυκά.
Καφέ και bars
Ιδιαίτερα στις πεζόδρομες οδούς και Πλατεία Διαγόρα:
- Φιλόξενα ντόπια καφενεία.
- Διεθνή cocktail bars.
- Νυχτερινή ζωή ζωντανή μέχρι αργά.
Συνδυασμένη βόλτα
Ολόκληρη ημέρα στην Παλιά Πόλη
- 08:00: Πλατεία Ελευθερίας, καφέ.
- 09:00-10:30: Αρχαιολογικό Μουσείο.
- 10:30-11:00: Defterdar Mosque εξωτερικά.
- 11:00-12:00: Πλατάνι Ιπποκράτη και Αρχαία Αγορά.
- 12:00-13:30: Φρούριο Νεραντζιάς.
- 13:30-15:00: Φαγητό σε ταβέρνα.
- 15:30-16:30: Casa Romana.
- 17:00: Καφές στην παραλιακή.
- 18:00: Βόλτα στους πεζοδρομημένους δρόμους.
- 20:30: Δείπνο.
- 22:00: Νυχτερινή ζωή στην Πλατεία Διαγόρα.
Πρακτικές πληροφορίες
Παρκάρισμα
Δύσκολο μέσα στην Παλιά Πόλη — πολλές περιοχές πεζοδρομημένες. Καλύτερα:
- Παρκάρισμα Λάμπη (πεζός 10 λεπτά).
- Παρκάρισμα Πλατείας Διαγόρα.
- Παρκάρισμα Casa Romana (μικρό).
Ποδήλατο
Καλύτερη ιδέα: νοίκιασε ποδήλατο (~6-10€/μέρα). Ποδηλατόδρομος σε όλη την Πόλη Κω — εύκολα μετακινείσαι.
Φωτογραφίες
- Πλατεία Ελευθερίας: μεσημέρι.
- Πεζόδρομοι: απόγευμα (χρυσό φως).
- Παραλιακή: ηλιοβασίλεμα.
- Casa Romana: εσωτερικά (ψηφιδωτά).
Σύσταση
Η Παλιά Πόλη της Κω αξίζει 1 ολόκληρη ημέρα — πολλά αξιοθέατα συνδυασμένα σε μικρή έκταση.
Συνδυαστικό εισιτήριο 12€ είναι απαραίτητο — εξοικονομείς 10+€ από χωριστά εισιτήρια.
Φωτογραφικά:
- Ιταλικά νεοκλασικά στην Πλατεία Ελευθερίας.
- Ψηφιδωτά Casa Romana εσωτερικά.
- Defterdar Mosque σε απογευματινό φως.
- Παραλιακή προκυμαία σε ηλιοβασίλεμα.
Σαν εμπειρία: τέσσερα διαφορετικά ιστορικά στρώματα σε βόλτα 3-4 ωρών — αρχαία ελληνικά, ρωμαϊκά, οθωμανικά, ιταλικά. Ιδιαίτερη εμπειρία για πολιτισμικούς λάτρες.