Πάνω στον ίδιο λόφο που σήμερα βρίσκονται η Τρυπητή, οι Κατακόμβες και τα ερείπια της παλαιοχριστιανικής βασιλικής, υπήρχε από την αρχαιότητα η πρωτεύουσα της Μήλου. Εδώ, με θέα στον κόλπο του Κλήματος, σώζεται το Ρωμαϊκό Θέατρο – και εδώ, ένα ανοιξιάτικο πρωινό του 1820, ξεθάφτηκε ένα από τα πιο διάσημα γλυπτά του αρχαίου κόσμου.
Από τον 3ο αιώνα π.Χ. μέχρι τους Ρωμαίους
Η Αρχαία Μήλος ιδρύθηκε σε δύο επίπεδα: το πάνω τμήμα στον λόφο της Τρυπητής, το κάτω τμήμα γύρω από το λιμάνι του Κλήματος. Στον 3ο αιώνα π.Χ. (Ελληνιστική περίοδος) χτίστηκε ένα πρώτο θέατρο – ένα τυπικό ελληνιστικό μαρμάρινο θέατρο.
Το 416 π.Χ., οι Αθηναίοι κατέστρεψαν την πόλη της Μήλου ως αντίποινα για την ουδετερότητα του νησιού στον Πελοποννησιακό Πόλεμο – η ομώνυμη «Δι@τριβή των Μηλίων» του Θουκυδίδη είναι μνημείο της πολιτικής σκληρότητας εκείνης της εποχής. Η πόλη ξαναχτίστηκε και άκμασε ξανά. Στους ρωμαϊκούς χρόνους, το θέατρο ανακατασκευάστηκε στα ερείπια του παλαιότερου με παριανό μάρμαρο, αυξάνοντας τη χωρητικότητά του στους 7.000 θεατές.
Τι σώζεται σήμερα
Από το αρχικό μέγεθος των 7.000 θέσεων, σώζονται σήμερα 7 σειρές εδωλίων (καθισμάτων) σε εξαιρετική κατάσταση, μέρος της ορχήστρας και τμήματα της σκηνής. Η θέα από τα εδώλια προς τον κόλπο του Κλήματος είναι αυτή που είχαν και οι αρχαίοι θεατές – ένα από τα ομορφότερα φυσικά σκηνικά αρχαίου θεάτρου στην Ελλάδα.
Σήμερα το θέατρο φιλοξενεί κατά καιρούς συναυλίες και θεατρικές παραστάσεις, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Οι ανασκαφές του 19ου αιώνα
Οι πρώτες οργανωμένες ανασκαφές στο θέατρο έγιναν το 1816-1817 από τον Γερμανό αρχιτέκτονα Καρλ Χάλερ φον Χάλερστάιν (Carl Haller von Hallerstein), τον ίδιο που είχε εργαστεί και στην Αίγινα. Ο φον Χάλερστάιν αποκάλυψε τη βασική δομή του θεάτρου και τεκμηρίωσε τα κύρια αρχιτεκτονικά μέρη.
8 Απριλίου 1820: Η Αφροδίτη της Μήλου
Λίγες δεκαετίες μετά την ανακάλυψη του θεάτρου, ένας τοπικός γεωργός με το όνομα Γιώργος Κεντρωτάς (κατ’ άλλους Θεόδωρος Κεντρωτάς) έσκαβε στο χωράφι του ψάχνοντας πέτρες για χτίσιμο. Στις 8 Απριλίου 1820, σε μια υπόγεια κόγχη του γυμνασίου της αρχαίας πόλης, λίγα μόνο μέτρα από το θέατρο, εντόπισε το πάνω και κάτω μέρος μιας μαρμάρινης γυναικείας μορφής σε δύο κομμάτια.
Το άγαλμα – ύψους 2,03 μέτρων, χρονολογούμενο γύρω στο 130-100 π.Χ. – πιστεύεται ότι είναι έργο του Αλέξανδρου του Αντιοχείου και απεικονίζει την Αφροδίτη.
Λίγους μήνες αργότερα, ο Γάλλος ναύαρχος Ζιλ Ντυμόν Ντ’ Υρβίλ μεσολάβησε για την αγορά του γλυπτού από τον Γάλλο πρεσβευτή στην Κωνσταντινούπολη. Σήμερα, η Αφροδίτη της Μήλου εκτίθεται στο Λούβρο των Παρισιού ως ένα από τα πιο διάσημα ελληνικά γλυπτά παγκοσμίως. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μήλου θα βρεις πιστό αντίγραφο σε φυσικό μέγεθος.
Το σημείο εύρεσης
Στον αρχαιολογικό χώρο, λίγες εκατοντάδες μέτρα από το θέατρο, υπάρχει σήμα που σημαδεύει ακριβώς την τοποθεσία όπου βρέθηκε η Αφροδίτη. Είναι ένα μικρό βάθος στη γη, με μια ταμπέλα που γράφει στα ελληνικά και αγγλικά την ιστορία της εύρεσης. Πολλοί επισκέπτες περνούν χωρίς να το προσέξουν – μην το προσπεράσεις.
Πρακτικές πληροφορίες
- Πώς θα φτάσεις: Από Αδάμαντα δρόμος προς Πλάκα και κατόπιν προς Τρυπητή. Σταμάτα σε σήμα «Αρχαίο Θέατρο» και ακολούθησε σύντομο μονοπάτι.
- Είσοδος: Δωρεάν.
- Καλύτερη ώρα: Πρωί ή αργό απόγευμα – το μεσημέρι ο μαρμάρινος βράχος πυρώνει.
- Συνδυαστικά: Συνδύασε με Κατακόμβες (200 μ.) και χωριό Κλήμα (κάτω από τον λόφο, όπου τελειώνει ο δρόμος).
- Φωτογραφίες: Επιτρέπονται· τα πιο όμορφα καρέ είναι από τα πάνω εδώλια κοιτώντας προς τον κόλπο του Κλήματος.