Στα νοτιοδυτικά της Σαντορίνης, κάτω από το χωριό Ακρωτήρι, βρίσκεται ο πιο εντυπωσιακός αρχαιολογικός χώρος του νησιού - μια ολόκληρη πόλη της μινωικής εποχής που θάφτηκε από την έκρηξη του ηφαιστείου το 1600 π.Χ. και διατηρήθηκε εξαιρετικά στρώματα ηφαιστειακής τέφρας. Είναι η "Πομπηία του Αιγαίου" - σπίτια τριών ορόφων, αγορά, αποχέτευση, αποθήκες, και τοιχογραφίες που είναι τα παλαιότερα σωσμένα έργα τέχνης στην Ελλάδα.
Η μινωική Σαντορίνη
Πριν την έκρηξη του 1600 π.Χ., η Σαντορίνη (τότε ονομαζόταν Στρογγύλη - “η στρογγυλή”) ήταν στρογγυλό νησί χωρίς Καλντέρα. Στο νότιο άκρο του, στη θέση του σημερινού Ακρωτηρίου, υπήρχε μεγάλη ναυτική πόλη που εμπορεύονταν με την Κρήτη, την Αίγυπτο, τη Συρία και την κυρίως Ελλάδα.
Η πόλη ήταν μέρος του μινωικού πολιτισμικού χώρου - πιθανώς όχι αποικία αλλά συμμαχία με την Κρήτη. Η αρχιτεκτονική, τα νομίσματα, οι τοιχογραφίες και τα κεραμικά δείχνουν στενές σχέσεις με την Κνωσσό. Στο peak της, η πόλη είχε ίσως 30.000 κατοίκους.
Η έκρηξη του 1600 π.Χ.
Η Μινωική Έκρηξη της Θήρας ήταν μία από τις μεγαλύτερες ηφαιστειακές εκρήξεις στην ιστορία της ανθρωπότητας. Με Δείκτη Εκρηκτικότητας VEI 7, εξέβαλε 28-41 κυβικά χιλιόμετρα πετρωμάτων στην ατμόσφαιρα. Οι σύγχρονες χρονολογήσεις την τοποθετούν 1627-1600 π.Χ. (μερικές μελέτες δίνουν πιο ακριβή τιμή 1613 ± 7 π.Χ.).
Σχέσεις με τη μινωική κατάρρευση: Η έκρηξη πιθανώς προκάλεσε τσουνάμι που χτύπησε την Κρήτη και κατέστρεψε λιμάνια και πλοία της μινωικής βασιλείας. Πολλοί ιστορικοί συνδέουν την έκρηξη με τη σταδιακή κατάρρευση του μινωικού πολιτισμού στους επόμενους αιώνες.
Η ίδια η Στρογγύλη γκρεμίστηκε στο κέντρο του ηφαιστείου - η σημερινή Καλντέρα είναι ο κρατήρας. Από το αρχαίο νησί έμειναν τρία τμήματα: η Σαντορίνη (το ανατολικό τόξο), η Θηρασιά (το βόρειο), και ο Ασπρονήσι (μικρό νησί).
Η ανακάλυψη
Το Ακρωτήρι ήταν γνωστό από αρχαιότατους χρόνους ως αρχαιολογικός ενδιαφέρον - υπήρχαν επιφανειακά ευρήματα στα γύρω χωράφια. Όμως οι συστηματικές ανασκαφές ξεκίνησαν το 1967 από τον Σπύρο Μαρινάτο, ο οποίος πέθανε το 1974 μέσα σε ένα από τα ανασκαμμένα κτίρια όταν έπεσε από πρόχειρη σκάλα. Ο τάφος του είναι σήμερα μέσα στον αρχαιολογικό χώρο, στο σημείο όπου πέθανε.
Οι ανασκαφές συνεχίζονται έως σήμερα. Έχει αποκαλυφθεί λιγότερο από το 3% της προϊστορικής πόλης - τα υπόλοιπα 97% παραμένουν θαμμένα.
Τι θα δεις
Σπίτια τριών ορόφων
Σε αντίθεση με τις άλλες προϊστορικές πόλεις της Ελλάδας, το Ακρωτήρι έχει σπίτια διώροφα και τριώροφα διατηρημένα. Η ηφαιστειακή τέφρα στήριξε ολόκληρα τα κτίρια όπως ήταν - δωμάτια, σκάλες, παράθυρα, ακόμα και ξυλόπιτες ξύλινες πόρτες (ανακατασκευασμένες σε γύψο).
Τα κτίρια είχαν αποχέτευση: σωλήνες κάτω από τους δρόμους, τουαλέτες με νερό, καναλοποίηση. Σύγχρονη υποδομή 3.500 χρόνια πριν.
Αγορά και κατοικίες
Η αρχαία πόλη είχε στενούς δρόμους με σπίτια κατοικιών και δημόσια κτίρια. Το πιο μεγάλο σπίτι, το “Ξεστή 3” (έτσι ονομάστηκε από τους ανασκαφείς), έχει τοιχογραφίες σε τρεις τοίχους και ισχυρά θεμέλια.
Τοιχογραφίες
Οι τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου είναι από τα σημαντικότερα προϊστορικά έργα τέχνης. Τα πρωτότυπα μεταφέρθηκαν στο Μουσείο Προϊστορικής Θήρας στα Φηρά και στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών για συντήρηση. Στον αρχαιολογικό χώρο σώζονται μόνο τα κενά πλαίσια όπου βρίσκονταν.
Αμφορείς και κεραμικά
Σε ολόκληρη την πόλη βρέθηκαν εκατοντάδες αμφορείς, πιθάρια, ζυμωτήρες, πιατάκια. Πολλά εξακολουθούν να βρίσκονται στις θέσεις τους.
Πρακτικά
Ο αρχαιολογικός χώρος είναι ολόκληρος καλυμμένος με τεράστιο σύγχρονο στέγαστρο - εξαιρετική προστασία από βροχή, ήλιο και άνεμο. Επισκέπτεσαι σε αρκετά μονοπάτια που σου δείχνουν τα κτίρια από πάνω και από διάφορες γωνίες.
-
Ωράρια: Καλοκαίρι 8:00-19:00. Χειμώνα 8:30-15:30. Κλειστά Δευτέρες.
-
Εισιτήριο: 12 ευρώ. Συνδυαστικό με Μουσείο Προϊστορικής Θήρας 14 ευρώ (αξίζει).
-
Διάρκεια επίσκεψης: 1-2 ώρες ανάλογα με ενδιαφέρον.
-
WC και καντίνα: Στην είσοδο.
-
Audio guide: 5 ευρώ. Πολύ χρήσιμος αν θες να καταλάβεις τι βλέπεις.
Η μεγάλη επένδυση στη στέγη σημαίνει ότι μπορείς να επισκεφθείς το χώρο ακόμα και τις πιο ζεστές μέρες (35°C+) χωρίς πρόβλημα ηλίου. Φέρε νερό και άνετα παπούτσια.
Πώς να φτάσεις
-
Από Φηρά: 12 χλμ νοτιοδυτικά. ΚΤΕΛ κάθε ώρα τους θερινούς μήνες (γραμμή Φηρά - Ακρωτήρι), εισιτήριο 1,80 ευρώ, διάρκεια 25 λεπτά. Με αυτοκίνητο 20 λεπτά.
-
Από Καμάρι: 14 χλμ.
-
Από Οία: 24 χλμ, 35 λεπτά οδήγηση.
Παρκάρισμα δωρεάν στην είσοδο του αρχαιολογικού.
Τι να συνδυάσεις
Συνδύασε με την Κόκκινη Παραλία που είναι 1,5 χλμ από τον αρχαιολογικό χώρο. Πρωί στο Ακρωτήρι (πριν ζεστάνει), μεσημέρι στην παραλία.
Για την πλήρη ιστορική εμπειρία, η ίδια μέρα μπορεί να συνδυαστεί με το Μουσείο Προϊστορικής Θήρας στα Φηρά - οι τοιχογραφίες που λείπουν εδώ βρίσκονται εκεί. Συνδυαστικό εισιτήριο 14 ευρώ.