Στην ανατολική ακτή της Σίφνου, ένα χωριό-φρούριο στέκεται πάνω σε ακρωτηριώδη βράχο 100 μέτρων. Το Καστέλι (ή Κάστρο) ήταν για πάνω από 2.500 χρόνια η πρωτεύουσα του νησιού – από την αρχαία ελληνική περίοδο μέχρι το 1836. Ο σημερινός του χαρακτήρας είναι αμιγώς **βενετσιάνικος μεσαιωνικός**, αποτέλεσμα της δυναστείας Da Corogna που το ξανάχτισε το 1635.
Από την αρχαιότητα μέχρι τους Βενετούς
Το αρχικό Καστέλι είχε την εποχή της κλασικής Σίφνου ως πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο. Στους Ελληνιστικούς χρόνους η Σίφνος ήταν πλούσιο νησί χάρη στα ορυχεία χρυσού και αργύρου που βρίσκονταν στις περιοχές του Άγιου Σώστη και του Άγιου Σιλβέστρου. Αυτή η ευημερία τροφοδότησε την κατασκευή του περίφημου Θησαυρού των Σιφνίων στους Δελφούς, που σώζεται μέχρι σήμερα.
Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204, η Σίφνος έγινε μέρος του Δουκάτου της Νάξου υπό τον Βενετσιάνο Marco Sanudo – την ίδια οικογένεια που κυβέρνησε και τη Σαντορίνη και τη Μήλο.
Η δυναστεία Da Corogna (1307-1440)
Το 1307 η εξουσία πέρασε στον Ιταλό ή Ισπανό Ιωαννίτη ιππότη Januli I da Corogna, ο οποίος αυτοαποκλήθηκε ανεξάρτητος ηγεμόνας. Οι Da Corogna κυβέρνησαν το νησί για πάνω από έναν αιώνα, οχυρώνοντας το Καστέλι και χτίζοντας τους πρώτους πύργους.
Γύρω στο 1440, η εξουσία πέρασε σε μια οικογένεια από τη Μπολώνια, τους Gozzadini, που κυβέρνησαν τη Σίφνο μέχρι το 1617. Σε αυτή την περίοδο τα οχυρά συμπληρώθηκαν, χτίστηκαν εκκλησίες (πολλές με βενετσιάνικα οικογενειακά οικόσημα στις προσόψεις) και το Καστέλι πήρε τη μορφή που σώζεται μέχρι σήμερα.
Τι σώζεται σήμερα
Παρά τα 800 χρόνια ιστορίας, το Καστέλι διατηρεί ισχυρό μεσαιωνικό χαρακτήρα. Συγκεκριμένα:
- Μεγάλο μέρος των τειχών σώζεται. Τα σπίτια χτίζονται προσκολλημένα στο τείχος, σχηματίζοντας οχυρωματικό «δακτύλιο».
- Οι κατώτεροι όροφοι των σπιτιών δεν έχουν παράθυρα προς τα έξω – ήταν ο πρώτος αμυντικός δακτύλιος.
- Βενετσιάνικα οικόσημα μπορείς να δεις σε εξωτερικά τοιχώματα, εντοιχισμένα.
- Στενά καλντερίμια σχηματίζουν λαβύρινθο, με σπίτια διώροφα και τριώροφα.
- Στο εσωτερικό υπάρχουν 2 βυζαντινές εκκλησίες: του Θεολόγου (15ος αι.) και του Ταξιάρχη.
Το Καστέλι δεν δέχεται οχήματα – μένει στην είσοδο και μπαίνεις πεζός.
Παναγία Πουλατή: Το εκκλησάκι στο βράχο
Λίγα μέτρα κάτω από το Καστέλι, σε ένα μικρό ακρωτήρι πάνω στη θάλασσα, βρίσκεται η Παναγία Πουλατή – ένα από τα πιο φωτογραφημένα σημεία της Σίφνου. Λευκό εκκλησάκι με μπλε τρούλο, χτισμένο το 1871 σε σημείο πιθανώς προγενέστερης βυζαντινής εκκλησίας του 17ου αιώνα.
Πανηγυρίζει στις 15 Αυγούστου (Κοίμηση της Θεοτόκου), με μεγάλη γιορτή. Πρόσβαση: από το Καστέλι κατεβαίνεις χωμάτινο δρόμο 10 λεπτών, ή από αυτοκινητόδρομο σταθμεύεις 5 λεπτά μακριά και κατεβαίνεις σκάλες.
Το ηλιοβασίλεμα-πρωΐ
Σε αντίθεση με τα περισσότερα κυκλαδίτικα κάστρα, το Καστέλι βλέπει ανατολή όχι ηλιοβασίλεμα. Έτσι, ο συνδυασμός είναι:
- Ανατολή ηλίου: Καστέλι πρωί, μαζί με κρουασάν στο μοναδικό καφέ-φούρνο.
- Ηλιοβασίλεμα: Αρτεμώνας ή Άγιος Συμεών (με θέα δύσης).
Πρακτικές πληροφορίες
- Πρόσβαση: Από Απολλωνία 4 χλμ. ανατολικά, ασφαλτωμένος δρόμος. ΚΤΕΛ έχει συχνά δρομολόγια.
- Είσοδος: Δωρεάν.
- Διάρκεια επίσκεψης: 1,5-2 ώρες με Πουλατή και βόλτα.
- Φαγητό: 3-4 ταβέρνες με κρητικό καπνιστό φούρνο, μερικές με θέα. Συγκριτικά πιο ακριβές από Καμάρες/Πλατύ Γιαλό.
- Διαμονή: Λίγα boutique studios σε αναπαλαιωμένα σπίτια. Ατμοσφαιρικά αλλά απαιτητικά (στενές σκάλες, χωρίς παρκινγκ).
Γιατί αξίζει
Το Καστέλι είναι ο πιο ζωντανός μεσαιωνικός οικισμός των Κυκλάδων. Τα κάστρα της Νάξου και της Σαντορίνης (Σκάρος) είναι ερείπια· εδώ τα σπίτια κατοικούνται, οι εκκλησίες λειτουργούνται, και ο χρόνος μοιάζει να έχει σταματήσει. Αν αγαπάς τη μεσαιωνική ιστορία ή τη φωτογραφία, αυτό το χωριό από μόνο του δικαιολογεί επίσκεψη στη Σίφνο.