Ο Αποκόρωνας είναι το πιο πράσινο τμήμα των Χανίων: μια εύφορη χερσόνησος στα ανατολικά της πόλης, στις πλαγιές των Λευκών Ορέων που κατεβαίνουν στον κόλπο της Σούδας. Σε αντίθεση με την βραχώδη όψη που έχουμε στο μυαλό μας για την Κρήτη, εδώ συναντάς ελαιώνες, αμυγδαλιές, χαρουπιές, μικρά ποτάμια και πέτρινα χωριά με αυλές γεμάτες βασιλικό. Είναι ίσως η ιδανική βάση για όποιον θέλει να συνδυάσει ήσυχη πέτρινη διαμονή με προσβάσιμες παραλίες και 25λεπτη απόσταση από την παλιά πόλη των Χανίων.
Γαβαλοχώρι: το χωριό-μουσείο
Το Γαβαλοχώρι βρίσκεται στο ακρωτήρι Δράπανο, 25χλμ. ανατολικά των Χανίων, και έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός. Το όνομά του παραπέμπει στην οικογένεια Γαβαλά, βυζαντινούς ευγενείς που εγκαταστάθηκαν εδώ τον 13ο αιώνα. Σήμερα το χωριό διατηρεί την αρχική πολεοδομία του: στενά καλντερίμια, καμαρόσπιτα με τοξωτές εισόδους, ενετικά τοξωτά παράθυρα και πέτρινες αυλές.
Στην καρδιά του χωριού λειτουργεί το Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο Γαβαλοχωρίου (ιδρύθηκε το 1968, εγκαινιάστηκε επίσημα τον Σεπτέμβριο του 1993). Στεγάζεται σε διώροφο κτίριο που το ισόγειο χτίστηκε στην ενετική περίοδο και ο πρώτος όροφος στην οθωμανική. Έχει επτά αίθουσες με θέματα: καμαρόσπιτο, μετάξι, αγγειοπλαστική, κοπανέλι, λιθογλυπτική, εκκλησιαστικά, ξυλογλυπτική και ιστορία.
Το κοπανέλι είναι η μεγάλη υπερηφάνεια του Γαβαλοχωρίου. Πρόκειται για χειροποίητη δαντέλα φτιαγμένη με ξύλινες μπομπίνες (τα κοπανέλια) πάνω σε ένα κυλινδρικό μαξιλάρι, το κουσούνι. Η τέχνη της δαντέλας με μπομπίνες υπήρχε στην Ευρώπη από τον 16ο αιώνα, αλλά εμφανίστηκε στην Κρήτη μόλις το 1906-1908. Η μοναχή Μηνοδώρα Αθανασάκη, υπηρετώντας στη μονή Αγίου Προδρόμου στις Κορακιές των Χανίων, έμαθε την τέχνη σε σχολή που είχε ιδρύσει στην Αθήνα η βασίλισσα Όλγα. Όταν επέστρεψε, την δίδαξε στις άλλες μοναχές — πολλές από τις οποίες κατάγονταν από το Γαβαλοχώρι. Από εκείνες πέρασε στις συγγένισσές τους, και έτσι το Γαβαλοχώρι έγινε το κέντρο του κοπανελιού στην Κρήτη.
Σε απόσταση περίπου ενός χιλιομέτρου από την κεντρική πλατεία θα βρεις τα Ενετικά Πηγάδια: 24 αρχαία πηγάδια σε ένα δροσερό, σκιερό μέρος ανάμεσα σε πλατάνια. Αξίζει επίσης να δεις τον τοξωτό ελαιοτριβείο του 1360, το παλιό δημοτικό σχολείο και τα διατηρητέα καμαρόσπιτα. Το Γαβαλοχώρι έχει μερικά από τα ωραιότερα πέτρινα κατοικιστικά καταλύματα της Κρήτης, ενώ στις ταβέρνες της πλατείας θα δοκιμάσεις λάδι, ντόπιο τυρί και κρασί από τους ελαιώνες που το περιβάλλουν.
Βάμος: η πρωτεύουσα του Αποκόρωνα
Ο Βάμος είναι το διοικητικό κέντρο του Δήμου Αποκορώνου και ίσως ο πιο γνωστός παραδοσιακός οικισμός της περιοχής. Από το 1995 λειτουργεί εδώ η Βάμος Α.Ε. — μια από τις πρώτες εταιρείες αγροτουρισμού στην Ελλάδα — που αναπαλαίωσε δεκάδες πέτρινα σπίτια του 19ου αιώνα και τα μετέτρεψε σε καταλύματα με σεβασμό στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Το μοντέλο της Βάμος Α.Ε. έγινε σημείο αναφοράς για το πώς μπορεί να αναζωογονηθεί ένα εγκαταλελειμμένο κρητικό χωριό χωρίς να χάσει τον χαρακτήρα του.
Στον Βάμο θα δεις παλιά ελαιοτριβεία, καμαρόσπιτα, την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, παλιά καπνεργοστάσια, και θα ψωνίσεις σε μικρά μαγαζιά με ντόπιο λάδι, μέλι και χειροποίητα. Είναι ένα χωριό που λειτουργεί καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου — όχι μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες — και αυτό είναι σπάνιο. Στις ταβέρνες της πλατείας θα φας μαγειρευτά μαγειρεμένα σε ξυλόφουρνο, αρνί στη γάστρα και κρητική μπίρα. Ο Βάμος απέχει 28χλμ. από τα Χανιά και είναι ιδανικός για ηρεμία, χωρίς να είναι απομονωμένος.
Καλύβες & Αλμυρίδα: παραλιακή πλευρά του Αποκόρωνα
Οι Καλύβες είναι παραθαλάσσιο χωριό στον κόλπο της Σούδας, με μια παραλία 300 μέτρων χρυσή άμμο και πράσινα γαλάζια νερά. Ένα μικρό ποτάμι (ο Ξυδάς) διασχίζει τον οικισμό και χύνεται στη θάλασσα δίπλα στην παραλία, δίνοντας μια χαρακτηριστική εικόνα με γέφυρες και πλατάνια. Η περιοχή έχει αρκετά καταλύματα, ταβέρνες και καφέ, ενώ η παραλία είναι ρηχή και κατάλληλη για παιδιά.
Η Αλμυρίδα βρίσκεται 3χλμ. ανατολικότερα, στο ίδιο σπασμένο ακρωτήρι. Είναι μικρότερη και πιο “tourist-friendly”, με γραμμή ταβερνών στην παραλιακή και μια όμορφη παραλία με ρηχά νερά και θέα στα Λευκά Όρη. Έχει διεθνή πελατεία —πολλοί Βρετανοί και Σκανδιναβοί επιστρέφουν χρόνια στις ίδιες κατοικίες— και αρκετές παραλίες της έχουν τιμηθεί με Γαλάζια Σημαία. Από εδώ μπορείς να κάνεις windsurf, kayak ή απλά να χαζέψεις τις βάρκες με την Γραμβούσα στο βάθος.
Άλλα χωριά που αξίζουν
Πέρα από αυτά τα τέσσερα, ο Αποκόρωνας έχει δεκάδες χωριά που αξίζει να επισκεφτείς:
- Αρμένοι: ορεινό χωριό με μνημείο πεσόντων στη μάχη της Κρήτης
- Βρύσσες: γραφικό χωριό με πλατάνια, ποτάμι και γέφυρες, διάσημο για το γιαούρτι με μέλι
- Γεωργιούπολη: παραθαλάσσιος προορισμός με μεγάλη παραλία και ποτάμι (Αλμυρός) με κύκνους
- Νίππος, Φρες, Καρές: μικρά πέτρινα χωριά στους πρόποδες των Λευκών Ορέων
- Ασή Γωνιά: ψηλό ορεινό χωριό όπου κάθε 23 Απριλίου (Άγιος Γεώργιος) γίνεται μαζική κούρα προβάτων
- Αλίκαμπος: εκεί βρίσκεται η εκκλησία του Σωτήρος Χριστού (1315) με σπάνιες βυζαντινές τοιχογραφίες
Πρακτικά για την επίσκεψη
Ο καλύτερος τρόπος να εξερευνήσεις τον Αποκόρωνα είναι με αυτοκίνητο, καθώς οι αποστάσεις μεταξύ των χωριών είναι μικρές αλλά οι δρόμοι ορεινοί και η συγκοινωνία περιορισμένη. Από τα Χανιά κατεβαίνεις τη νέα εθνική προς Ρέθυμνο και βγαίνεις στην έξοδο Καλύβες ή Βρύσσες ανάλογα με τον προορισμό σου.
Ιδανική εποχή για ορεινά χωριά είναι ο Απρίλιος-Ιούνιος και ο Σεπτέμβριος-Οκτώβριος, όταν η ύπαιθρος είναι κατάπρασινη και έχει ανθίσεις. Για παραλία προφανώς Ιούνιος-Σεπτέμβριος. Το καλοκαίρι ο Αποκόρωνας είναι 3-4 βαθμούς δροσερότερος από την νότια Κρήτη χάρη στους βόρειους ανέμους του κόλπου.
Συνδύασε την επίσκεψή σου με μια ημερήσια εκδρομή στα φαράγγια της Ίμβρου ή στο Θέρισο, ή με βόλτα στην παλιά πόλη των Χανίων για το ηλιοβασίλεμα.