Ποιος ήταν ο Ρούπερτ Μπρουκ;

Ένας από τους πιο γνωστούς Άγγλους ποιητές της γενιάς του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Γεννημένος το 1887, σπούδασε στο Cambridge, ήταν φίλος ποιητών όπως ο Yeats. Έγινε διεθνώς γνωστός για τα ποιήματά του «The Soldier» και «1914 sonnets» που γράφτηκαν στις αρχές του πολέμου. Ο Yeats τον αποκάλεσε «ωραιότερο άντρα της Αγγλίας». Πέθανε στα 27 του χρόνια από σηψαιμία μετά από τσίμπημα κουνουπιού, στις 23 Απριλίου 1915, στο γαλλικό νοσοκομειακό πλοίο Duguay-Trouin αγκυροβολημένο στις Τρεις Μπούκες της Σκύρου, καθώς πήγαινε στην Καλλίπολη με τους Συμμάχους.

Γιατί θάφτηκε στη Σκύρο και όχι στην Αγγλία;

Ο Μπρουκ πέθανε στο πλοίο στις 4:46 το απόγευμα της 23ης Απριλίου 1915. Στις 6 το πρωί της επόμενης ημέρας, οι συνάδελφοι αξιωματικοί του έπρεπε να φύγουν για την εκστρατεία της Καλλίπολης. Δεν υπήρχε χρόνος για μεταφορά στην Αγγλία. Έτσι θάφτηκε στις 11:00 το ίδιο βράδυ, σε έναν ελαιώνα στις Τρεις Μπούκες — έναν ήρεμο και μυρωδάτο τόπο που ο ίδιος είχε χαρακτηρίσει «παράξενα γαλήνιο και όμορφο» τρεις ημέρες πριν, στην επίσκεψή του στη Σκύρο. Ο αρχικός τάφος ήταν ένα απλό σύστημα από πέτρες (cairn).

Πώς φτάνω στον τάφο;

Στις Τρεις Μπούκες, στο βαθύ νότιο τμήμα της Σκύρου. Από τη Χώρα απέχει 30 χιλιόμετρα, διαδρομή 50-60 λεπτά. Ο δρόμος είναι φιδωτός, στενός και τα τελευταία χιλιόμετρα γίνεται χωμάτινος — ασφαλτοστρωμένος σε καλή κατάσταση. Πάρκαρε στο μικρό πλάτωμα και κατέβα 5 λεπτά πεζή στον ελαιώνα. Δεν υπάρχουν δρομολόγια ΚΤΕΛ ως εκεί. Χρειάζεσαι αυτοκίνητο. Στη διαδρομή θα δεις σκυριανά αλογάκια ζώντας ελεύθερα στους ορεινούς όγκους.

Είναι αλήθεια ότι ο Yeats τον αποκάλεσε «τον ωραιότερο άντρα της Αγγλίας»;

Ναι. Ο Ιρλανδός ποιητής William Butler Yeats είχε σχολιάσει τη φυσική ομορφιά του Μπρουκ ως εξαιρετικά γοητευτική. Ο Μπρουκ είχε ένα συγκεκριμένο επηρεασμένο τύπο — ψηλός, λεπτός, με ανοιχτόχρωμα μαλλιά και βαθιά μπλε μάτια. Ο Henry James έγραψε γι' αυτόν, ο E.M. Forster ήταν φίλος του. Ο θάνατός του στα 27 του χρόνια, στην αρχή ενός πολλά υποσχόμενου ποιητικού δρόμου, τον μετέτρεψε σε ρομαντικό σύμβολο — σαν τον Keats αλλά για τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Τάφος Ρούπερτ Μπρουκ: Ο Άγγλος ποιητής που πέθανε και θάφτηκε στη Σκύρο το 1915

Q: Τι θα δω στον τάφο;

Ένας μαρμάρινος τάφος σε ελαιώνα — έργο του Έλληνα γλύπτη Γεώργιου Μπονάνου (1863-1940), τοποθετημένος μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην επιγραφή χαραγμένο το πιο διάσημο ποίημά του «The Soldier» — που ξεκινά με τους στίχους «If I should die, think only this of me: That there's some corner of a foreign field that is for ever England». Ο τόπος είναι ήσυχος, ευωδιαστός από αρωματικά φυτά (σαλβία, θυμάρι), με θέα στην ανοιχτή θάλασσα. Πολλοί επισκέπτες το θεωρούν ένα από τα πιο όμορφα λογοτεχνικά μνημεία του κόσμου.

Στον πιο νότιο και απομακρυσμένο τόπο της Σκύρου

Στο βαθύ νότιο τμήμα της Σκύρου, στις Τρεις Μπούκες — έναν απομακρυσμένο φυσικό κόλπο που ανοίγεται στο Αιγαίο — υπάρχει ένας τάφος. Δεν είναι ελληνικός. Δεν είναι σύγχρονος. Είναι ο τάφος ενός Άγγλου ποιητή 27 ετών που πέθανε εδώ στις 23 Απριλίου 1915, καθώς πήγαινε με τους Συμμάχους στην εκστρατεία της Καλλίπολης.

Είναι ο τάφος του Ρούπερτ Μπρουκ (Rupert Brooke) — και ένα από τα πιο όμορφα και ποιητικά λογοτεχνικά μνημεία του κόσμου. Σε έναν ελαιώνα που ευωδιάζει σαλβία και θυμάρι, με θέα την ανοιχτή θάλασσα και τους ορεινούς όγκους όπου βόσκουν τα σκυριανά αλογάκια, ένας μαρμάρινος τάφος φυλάσσει το σώμα ενός από τους πιο ταλαντούχους Άγγλους ποιητές της γενιάς του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Ρούπερτ Μπρουκ: ένας από τους «War Poets»

Σύντομη βιογραφία

Γέννηση: 3 Αυγούστου 1887 στο Rugby της Αγγλίας.
Σπουδές: Cambridge University — King’s College.
Λογοτεχνικό περιβάλλον: Φίλος του W.B. Yeats, Henry James, E.M. Forster, Virginia Woolf.
Φυσική ομορφιά: Ο Yeats τον αποκάλεσε «ωραιότερο άντρα της Αγγλίας».
Πρώτη ποιητική συλλογή: 1911, αμέσως αναγνωρίστηκε.
«1914 Sonnets»: Πέντε σονέτα γραμμένα στις αρχές του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, που τον έκαναν διεθνώς γνωστό. Το πιο διάσημο: «The Soldier».

Στρατιωτική στρατολόγηση

Όταν ξέσπασε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος το 1914, ο Μπρουκ προσφέρθηκε εθελοντικά στο Βασιλικό Ναυτικό. Συμμετείχε στην ατυχή απόβαση στην Αμβέρσα (Βέλγιο) τον Οκτώβριο 1914.

Στις αρχές του 1915 εστάλη με τη Mediterranean Expeditionary Force προς το Καλλιπολικό Μέτωπο — την κρίσιμη εκστρατεία των Συμμάχων εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα Δαρδανέλια.

Η επίσκεψη στη Σκύρο

Στις 17 Απριλίου 1915, ο Μπρουκ και η μονάδα του (Royal Naval Division) έφτασαν στη Σκύρο για ολιγοήμερη ανάπαυση και προετοιμασία πριν τη μεγάλη απόβαση.

Πέρασαν ώρες περπατώντας στους ορεινούς όγκους του νότιου νησιού. Στις 20 Απριλίου, σε μια μεγάλη πεζοπορία, ξεκουράστηκαν σε έναν ελαιώνα στις Τρεις Μπούκες. Ο Μπρουκ σχολίασε:

«Η παράξενη γαλήνη και ομορφιά αυτής της κοιλάδας…» (“the strange peace and beauty of this valley”)

Δεν μπορούσε να φανταστεί ότι σε τρεις μέρες θα θάβονταν ο ίδιος σε αυτόν τον ίδιο ελαιώνα.

Ο θάνατος: 23 Απριλίου 1915

Η σηψαιμία

Στις 22 Απριλίου, ο Μπρουκ άρχισε να νιώθει αδιαθεσία. Είχε τσιμπηθεί από κουνούπι — τυπικό φαινόμενο στη Μεσόγειο εκείνη την εποχή. Όμως το τσίμπημα μολύνθηκε, και αναπτύχθηκε σηψαιμία (αιματογενής λοίμωξη).

Ο Μπρουκ μεταφέρθηκε στο γαλλικό νοσοκομειακό πλοίο Duguay-Trouin που ήταν αγκυροβολημένο στις Τρεις Μπούκες. Οι γιατροί δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα — αντιβιοτικά δεν υπήρχαν ακόμα (η πενικιλίνη ανακαλύφθηκε το 1928).

Ο Μπρουκ πέθανε στις 4:46 το απόγευμα της 23ης Απριλίου 1915. Ήταν 27 ετών.

Η ταχεία κηδεία

Οι συνάδελφοι αξιωματικοί του βρίσκονταν σε πιεστικό χρονοδιάγραμμα: στις 6 το πρωί της επόμενης ημέρας έπρεπε να αναχωρήσουν για την Καλλίπολη. Δεν υπήρχε χρόνος για μεταφορά του σώματος στην Αγγλία ή για επίσημη κηδεία.

Έτσι, στις 11:00 το βράδυ της 23ης Απριλίου, υπό μια σκιά πανσελήνου (η νύχτα ήταν συννεφιασμένη), ο Μπρουκ τάφηκε σε απλή στρατιωτική τελετή στον ίδιο ελαιώνα όπου είχε ξεκουραστεί τρεις μέρες νωρίτερα.

Ο αρχικός τάφος ήταν απλό σύστημα από πέτρες (cairn) με σταυρό και πινακίδα.

Η συνέχεια στην Καλλίπολη

Στις 6 το πρωί, οι συνάδελφοι του Μπρουκ έφυγαν για την Καλλίπολη. Πολλοί από αυτούς πέθαναν στην ίδια εκστρατεία — μία από τις πιο αιματηρές της ιστορίας. Ο Μπρουκ, που πέθανε πριν φτάσει στη μάχη, σώθηκε από αυτή τη μοίρα — αλλά μόνο για να γίνει σύμβολο της χαμένης γενιάς.

Το ποίημα «The Soldier»

Στα «1914 Sonnets», ο Μπρουκ είχε γράψει το πιο διάσημο ποίημά του — «The Soldier». Οι πρώτοι στίχοι:

If I should die, think only this of me: That there’s some corner of a foreign field That is for ever England.

Σε ελληνική απόδοση:

Αν πεθάνω, σκέψου μόνο αυτό για μένα: Ότι υπάρχει κάπου μια γωνιά ξένου χωραφιού Που είναι για πάντα Αγγλία.

Ο Μπρουκ έγραψε αυτούς τους στίχους μήνες πριν τον θάνατό του, σε ένα ποίημα γενικότερου περιεχομένου για τους νεκρούς στρατιώτες του πολέμου. Όμως πήραν προφητικό χαρακτήρα όταν ο ίδιος πέθανε σε ξένο χώμα — στην ίδια Σκύρο όπου τάφηκε.

Σήμερα, οι στίχοι αυτοί είναι χαραγμένοι στον τάφο του.

Ο σημερινός τάφος

Ο γλύπτης Μπονάνος

Λίγο μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η οικογένεια Μπρουκ και βρετανικές αρχές αποφάσισαν να αντικαταστήσουν τον αρχικό απλό τάφο με ένα κανονικό μνημείο.

Ανέθεσαν τη δημιουργία στον Έλληνα γλύπτη Γεώργιο Μπονάνο (1863-1940), διάσημο για τα έργα του σε διάφορα ελληνικά μνημεία.

Ο τάφος σήμερα

Είναι ένας μαρμάρινος ορθογώνιος τάφος, σε έναν ελαιώνα. Στην επιφάνεια χαραγμένα:

Το όνομα του Ρούπερτ Μπρουκ.
Οι ημερομηνίες γέννησης (1887) και θανάτου (1915).
Το ποίημα «The Soldier» στο σύνολο του.
Στρατιωτικά σύμβολα του Royal Naval Division.

Γύρω, παλιά ελαιόδεντρα σχεδόν αιωνόβια, αρωματικά φυτά (σαλβία, θυμάρι, ρίγανη), και ησυχία απόλυτη.

Ο τόπος

Οι Τρεις Μπούκες είναι ένας από τους πιο απομακρυσμένους τόπους της Σκύρου:

Νότιο άκρο του νησιού.
Βραχώδες, σχεδόν σεληνιακό τοπίο — λίγη βλάστηση εκτός από αρωματικά φυτά.
Στενός φυσικός κόλπος — όπου ήταν αγκυροβολημένο το γαλλικό πλοίο.
Ελαιώνας σε εσωτερικό κοιλάδα — πιο ξάγυρο από τον ορεινό περίγυρο.

Είναι ο πιο ποιητικός τόπος ταφής που μπορείς να φανταστείς. Ο ίδιος ο Μπρουκ τον είχε εκφράσει με τη μυθική φράση «strange peace and beauty» — που έγινε προφητική.

Στους γύρω ορεινούς όγκους βόσκουν σκυριανά αλογάκια — μία από τις πιο σπάνιες ράτσες του κόσμου. Είναι σαν να τιμούν σιωπηλά τη μνήμη του ποιητή.

Πώς να φτάσεις

Από Χώρα Σκύρου: 30 χιλιόμετρα νότια. Διαδρομή 50-60 λεπτά με αυτοκίνητο.

Διαδρομή:

Από Χώρα προς νότο μέσω καλά συντηρημένου επαρχιακού δρόμου.
Πέρασμα από Καλαμίτσα και άλλους νότιους οικισμούς.
Φιδωτή ανηφορική διαδρομή μέσα από βραχώδη τοπία.
Χωμάτινα τελευταία χιλιόμετρα — ασφαλτοστρωμένος σε καλή κατάσταση. Με κανονικό αυτοκίνητο εφικτή.
Παρκάρισμα σε μικρό πλάτωμα.
5 λεπτά πεζοπορία προς τον ελαιώνα.

Σημαντικό:

Δεν υπάρχει ΚΤΕΛ.
Φέρε νερό — δεν υπάρχει βρύση.
Καπέλο και αντηλιακό — λίγη σκιά.
Παπούτσια κατάλληλα — βραχώδες έδαφος στην προσέγγιση.

Επίσκεψη: τι να αναμένεις

Ο τάφος είναι ελεύθερα προσβάσιμος — χωρίς εισιτήριο, χωρίς ωράριο, χωρίς φύλακες.

Η εμπειρία:

Σιωπή απόλυτη. Μόνο ο άνεμος και τα έντομα.
Ευωδιά σαλβίας, θυμαριού και ξηρού ελαιόλαδου.
Φως που πέφτει μέσα από τα ελαιόδεντρα.
Σπάνιες επισκέψεις — λίγοι ταξιδιώτες κάνουν τη διαδρομή ως τις Τρεις Μπούκες.
Δυνατότητα στοχασμού — πολλοί επισκέπτες απαγγέλλουν το «Soldier» σιωπηλά.

Είναι ένας τόπος βαθιάς συγκίνησης για όσους ξέρουν την ιστορία και τη ποίηση του Μπρουκ. Ακόμα και για όσους δεν τον γνωρίζουν, η ατμόσφαιρα είναι ξεχωριστή.

Συνδυασμοί

Από τις Τρεις Μπούκες μπορείς να επισκεφτείς:

Φάρμα Mouries (στους πρόποδες του Κόχυλα) — όπου ζουν σκυριανά αλογάκια.
Σκληρή νότια ακτή — απομακρυσμένες παραλίες όπως Άγιος Φωκάς.
Επιστροφή μέσω εναλλακτικής διαδρομής για να δεις άλλες περιοχές του νότιου νησιού.

Συμβουλές

Δείξε σεβασμό:

Είναι τάφος. Σιωπή και κατάλληλη συμπεριφορά.
Μη γράφεις στον τάφο ή τις γύρω πέτρες.
Μη παίρνεις πέτρες ή αναμνηστικά από τον χώρο.
Μη αφήνεις σκουπίδια.

Στο πνεύμα του Μπρουκ:

Διάβασε το «Soldier» πριν την επίσκεψη ή στον ίδιο χώρο.
Παρατήρησε τα σκυριανά αλογάκια — αν τα δεις στους γύρω ορεινούς.
Μείνε αρκετή ώρα — όχι 5 λεπτά. Ο τόπος αξίζει ώρες σιωπηλής παρατήρησης.

Γιατί ο τάφος του Μπρουκ είναι σημαντικός

Σε έναν κόσμο όπου αξιοθέατα είναι συνώνυμα του κίνησης και του εμπορίου, ο τάφος του Μπρουκ είναι το αντίθετο:

Δεν υπάρχουν εισιτήρια.
Δεν υπάρχουν σουβενίρ.
Δεν υπάρχουν τουριστικά λεωφορεία.

Είναι ένας τόπος καθαρός, ποιητικός, σχεδόν ανέγγιχτος από τον σύγχρονο τουρισμό. Είναι ίσως ο πιο όμορφος λογοτεχνικός τάφος που μπορείς να επισκεφτείς στην Ευρώπη.

Συμβολίζει:

Τη χαμένη γενιά του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου — εκατομμύρια νεαρών αντρών που πέθαναν.
Τη συνέχεια ελληνο-βρετανικής ποιητικής σχέσης — από τον Λόρδο Βύρωνα ως τον Μπρουκ.
Τη δύναμη της ποίησης να τιμά τη μνήμη — και να μετατρέπει έναν ξένο τόπο σε «γωνιά ξένου χωραφιού που είναι για πάντα Αγγλία».

Αν επισκέπτεσαι τη Σκύρο, η εκδρομή στις Τρεις Μπούκες είναι αδιαπραγμάτευτη. Είναι ταξίδι ώρας στην ιστορία και στη λογοτεχνία, σε ένα από τα πιο εντυπωσιακά νοτίως ελληνικά τοπία που υπάρχουν.