Αν τα Μεστά είναι το αρχέτυπο του μεσαιωνικού φρουριακού χωριού και το Πυργί το πιο φωτογενές με τα ξυστά του, οι Ολύμποι είναι το πιο αυθεντικό από τα τρία μεγάλα μαστιχοχώρια. Λιγότερο τουριστικό, λιγότερο ανακαινισμένο, με ντόπιους που εξακολουθούν να κάθονται στις πλατείες ανεπηρέαστοι από φωτογραφικές μηχανές. Όποιος θέλει να δει πώς ζουν πραγματικά τα μαστιχοχώρια έξω από τη βιτρίνα, εδώ θα έρθει.
Φρουριακό χωριό σε ομαλή τοποθεσία
Οι Ολύμποι βρίσκονται 31 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Χώρας Χίου, σε μία πεδιάδα μεταξύ των αρχαίων μαστιχοχωρίων. Στα 6 χιλιόμετρα δυτικά τους βρίσκεται το Πυργί, στα 5 χιλιόμετρα δυτικά τα Μεστά. Όπως όλα τα μαστιχοχώρια, χτίστηκαν στη βυζαντινή περίοδο και η σημερινή τους μορφή ολοκληρώθηκε επί Γενουάτων (1346-1566), με αμυντική φιλοσοφία ενάντια σε πειρατικές επιδρομές που ζητούσαν τη μαστίχα.
Το χωριό έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο ως τυπικό παράδειγμα βενετσιάνικου/γενουάτικου κάστρου. Ακολουθεί τα αμυντικά πρότυπα όλης της ζώνης:
- Τετράγωνο σχεδόν περίγραμμα με σπίτια κολλημένα μεταξύ τους.
- Στις τέσσερις γωνίες του οικισμού στέκουν αμυντικοί πυργίσκοι (ορισμένοι σώζονται).
- Τα εξωτερικά σπίτια έχουν τους πίσω τοίχους τους ως τείχος και είναι χωρίς εξωτερικά παράθυρα ή πόρτες.
- Είσοδος μόνο από πύλες.
Ο κεντρικός πύργος: 20 μέτρα ύψος
Το μεγάλο ξεχωριστό σημείο των Ολύμπων είναι ο κεντρικός πύργος. Σε όλα τα μαστιχοχώρια υπήρχε στην κεντρική πλατεία ένας ψηλός πύργος που λειτουργούσε ως:
- Τελευταίο καταφύγιο σε περίπτωση που έπεφτε ο εξωτερικός φραγμός των σπιτιών.
- Παρατηρητήριο για το οπτικό δίκτυο επικοινωνίας με τα διπλανά μαστιχοχώρια.
- Αποθήκη των πολυτιμότερων ποσοτήτων μαστίχας.
Στους Ολύμπους ο πύργος είναι σχεδόν 20 μέτρα ψηλός και θεωρείται ο καλύτερα διατηρημένος όλων των μαστιχοχωρίων. Έχει τετράγωνη βάση, αρχικά είχε εσωτερικά πατώματα (ξύλινα) που χάθηκαν με το χρόνο, και σήμερα είναι αναπαλαιωμένος ως μνημειακή δομή. Σε ορισμένες περιόδους χρησιμοποιείται ως εκθεσιακός χώρος για χιακά λαογραφικά αντικείμενα και πληροφορίες για τη μαστίχα.
Από την κορυφή του (όταν είναι ανοιχτός) η θέα προς τις γύρω καλλιεργημένες πεδιάδες με τα σχίνα είναι μοναδική.
Στην κεντρική πλατεία
Στην κεντρική πλατεία των Ολύμπων δεσπόζει ο πύργος και πλάι του η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής — μικρή, με εξαιρετικό ξυλόγλυπτο τέμπλο του 18ου αιώνα. Είναι ένα από τα ωραιότερα δείγματα ξυλοτεχνικής τέχνης στη νότια Χίο.
Γύρω από την πλατεία:
- Παραδοσιακό καφενείο όπου οι ντόπιοι παίζουν τάβλι.
- Δύο-τρεις μικρές ταβέρνες με χιώτικη οικιακή κουζίνα.
- Ένα-δύο μικρά καταστήματα ντόπιων προϊόντων.
- Τοπική βιοτεχνία γλυκών μαστίχας.
Σε αντίθεση με το Πυργί, οι Ολύμποι δεν έχουν ξυστά. Τα σπίτια τους είναι από φυσική πέτρα, με μερικά λευκασμένα. Η αισθητική τους πλησιάζει περισσότερο τα Μεστά — μεσαιωνική, σκοτεινή, αρχέγονη — αλλά λιγότερο σχηματοποιημένη.
Το σπήλαιο της Σικιάς
Σε απόσταση 3 χιλιομέτρων από τους Ολύμπους βρίσκεται το Σπήλαιο των Ολύμπων, γνωστό και ως Σπήλαιο της Σικιάς ή Σπήλαιο του Ωμηρά. Ανακαλύφθηκε το 1985 από κτηνοτρόφο που έψαχνε χαμένο πρόβατο. Είναι μικρό αλλά σπουδαίο γεωλογικά:
- Συνολικό βάθος: ~57 μέτρα κάθετα.
- Είσοδος: στενή, στρόγγυλη οπή στην οροφή.
- Διακόσμηση: άφθονοι σταλακτίτες και σταλαγμίτες, μερικοί ηλικίας μεγαλύτερης των 150.000 ετών.
- Χρώματα: λευκό, μπεζ, ροζ, καφέ — από τα μέταλλα στα νερά της σταλακτιτογένεσης.
Λειτουργεί συνήθως Απρίλιο - Οκτώβριο. Είσοδος ~5€, ξενάγηση ~30 λεπτά. Διαθέτει φωτισμό και κατασκευασμένες σκάλες, αλλά είναι κατάλληλο για όσους δεν έχουν κλειστοφοβία. Δεν συνιστάται για παιδιά κάτω των 5 ετών.
Πεζοπορία Ολύμποι - Μεστά
Από τους Ολύμπους ξεκινά μία από τις πιο όμορφες ορεινές πεζοπορίες της νότιας Χίου: το μονοπάτι Ολύμπων - Μεστών. Είναι 5-6 χιλιόμετρα, διαρκεί 1.5-2 ώρες με μέτρια δυσκολία. Διασχίζει:
- Ελαιώνες και χωράφια με σχίνα (Pistacia lentiscus).
- Πέτρινες ξερολιθιές που οριοθετούν τα παλιά κτήματα μαστιχοπαραγωγών.
- Μικρά παρεκκλήσια στη μέση.
- Παλιά αλώνια όπου αλώνιζαν τα δημητριακά.
Είναι μία ευκαιρία να δεις πραγματικούς μαστιχοκαλλιεργητές στη δουλειά το καλοκαίρι. Τα δύο χωριά μπορείς να τα συνδυάσεις πολύ εύκολα, ξεκινώντας πεζός από τους Ολύμπους και επιστρέφοντας με ταξί ή με κάποιον από τους Μεστανούς που σου προσφέρει βόλτα.
Πρακτικά
Παρκάρισμα: μεγάλος δωρεάν χώρος έξω από τον οικισμό. Μέσα στο χωριό απαγορεύονται τα οχήματα.
Διαμονή: λίγα παραδοσιακά καταλύματα, κυρίως ξενώνες σε αναπαλαιωμένα μεσαιωνικά σπίτια. Πιο φθηνά από τα Μεστά. Ιδανικά για όσους θέλουν ησυχία και αυθεντικότητα.
Φαγητό: στις δύο-τρεις ταβέρνες της κεντρικής πλατείας θα φας χιώτικα ορεινά πιάτα: γουρουνόπουλο στη γάστρα, χιώτικο μαντί (γεμιστά παστίτσια με κρεμμύδι), αλιτράκια. Στο τέλος γλυκό κουταλιού με μαστίχα — υποχρεωτικά.
Καλύτερη ώρα: απόγευμα 17:00-19:00, όταν οι Ολύμποι ζωντανεύουν με τους ντόπιους που γυρνούν από τα χωράφια. Μεσημέρι το χωριό είναι σχεδόν άδειο.
Συνδυασμοί: μία ολόκληρη μέρα στα μαστιχοχώρια — Πυργί (πρωί), Μεστά (μεσημέρι, φαγητό), Ολύμποι (απόγευμα), Σπήλαιο Σικιάς (αν θες να το προσθέσεις, χρειάζεσαι περιθώριο). Ή πιο χαλαρά, μία μέρα ανά χωριό.
Οι Ολύμποι ίσως δεν φιγουράρουν σε φωτογραφίες οδηγών ταξιδίων όπως το Πυργί, αλλά στην πραγματικότητα είναι αυτοί που σου δείχνουν πώς εξακολουθούν να ζουν οι μαστιχοκαλλιεργητές της Χίου. Και αυτό αξίζει μια ολόκληρη επίσκεψη.