Η Βολισσός είναι το μεγαλύτερο και πιο γνωστό χωριό της βορειοδυτικής Χίου. Στέκει 40 χιλιόμετρα από τη Χώρα, σε μια κοιλάδα γεμάτη ελιές και αμπέλια, με τα πέτρινα σπίτια της ν’ αναπτύσσονται αμφιθεατρικά στις πλαγιές ενός λόφου που τον στεφανώνει ένα μεσαιωνικό κάστρο. Είναι ένα από τα ομορφότερα και πιο “αυθεντικά” χωριά του Αιγαίου — και κάτι παραπάνω: η παράδοση της Βολισσού ως πατρίδας του Ομήρου της δίνει ένα μυθολογικό βάρος που λίγα μέρη μπορούν να διεκδικήσουν.
Η ομηρική παράδοση
Ο Ηρόδοτος, στον περίφημο “Βίο του Ομήρου” (έργο που του αποδίδεται), αναφέρει ότι ο μεγάλος επικός ποιητής έζησε και έγραψε τα έπη του στη Βολισσό, σε μια εποχή που ήταν τυφλός και ηλικιωμένος. Ο μύθος λέει ότι ο πατέρας ενός παιδιού τον φιλοξένησε και έφτιαξε γι’ αυτόν ένα μικρό σπίτι όπου έζησε τα τελευταία του χρόνια.
Δεν υπάρχουν αρχαιολογικά τεκμήρια που να επιβεβαιώνουν την ιστορία, αλλά:
- Η Χίος γενικά διεκδικεί έντονα την ομηρική καταγωγή. Είναι ένα από τα επτά πανελλαδικά υποψήφια “ομηρικά νησιά” μαζί με Σμύρνη, Κύμη, Σαλαμίνα, Ίο, Άργος και Αθήνα.
- Στη Χίο ζούσε ο όμιλος των Ομηριδών — μια κλειστή ομάδα ραψωδών που ισχυρίζονταν ότι κατάγονταν απευθείας από τον Όμηρο.
- Η ομηρική παράδοση είναι πανάρχαια και τη στηρίζει ο Πίνδαρος και ο Ησίοδος.
Η Βολισσός παίρνει σήμερα από αυτή την παράδοση αρκετά: εκδηλώσεις, τοπωνύμια, και τη φιλοδοξία να συνδεθεί με τη μεγάλη επική παράδοση.
Το βυζαντινό κάστρο
Πάνω από το χωριό στέκει το Κάστρο της Βολισσού. Σύμφωνα με την παράδοση, χτίστηκε από τον βυζαντινό στρατηγό Βελισσάριο τον 6ο αιώνα (αυτό είναι πιθανόν θρύλος, αλλά το όνομα Βολισσός μπορεί να προέρχεται από αυτή την παράδοση). Η σημερινή του μορφή ανήκει στη βυζαντινή περίοδο του 11ου-12ου αιώνα και ανανεώθηκε επί Γενουάτων μετά το 1346.
Έχει τραπεζοειδές σχήμα με έξι κυλινδρικούς πύργους στις γωνίες και στα μέσα των πλευρών. Καλύπτει έκταση περίπου 0.5 στρέμματος. Εσωτερικά διατηρούνται:
- Τμήματα των τειχών.
- Ερείπια του κεντρικού πύργου διοίκησης.
- Δεξαμενή νερού.
- Ίχνη του βυζαντινού παρεκκλησίου.
Η ανάβαση από το χωριό παίρνει 15-20 λεπτά, με μικρή κλίση. Η θέα από την κορυφή είναι μαγική: όλη η κοιλάδα της Βολισσού, οι παραλίες της Λιμνιάς και της Μαγγεμένας, και το βόρειο ημισφαίριο της Χίου. Δωρεάν επίσκεψη, ελεύθερη πρόσβαση. Ιδανικό για ηλιοβασίλεμα.
Η αρχιτεκτονική του χωριού
Η Βολισσός είναι από τα ωραιότερα πετρόχτιστα χωριά του Αιγαίου. Διάφορα ιδιαίτερα στοιχεία:
- Πέτρινα τοξωτά πλαίσια στις πόρτες και τα παράθυρα.
- Στενά καλντερίμια που ανεβαίνουν σαν αμφιθέατρο.
- Παλιοί φούρνοι σε ξεχωριστά κτίσματα στις γειτονιές.
- Μικρές πλατείες με βρύσες και πλατάνια.
- Εκκλησίες σπασμένες ανάμεσα στις γειτονιές: Παναγιά Αγρελωπούσαινα (15ος αιώνας), Άγιος Μάρκος, Άγιος Βασίλειος.
Πολλά σπίτια έχουν αναπαλαιωθεί σε παραδοσιακά καταλύματα από τις δεκαετίες του ‘90 και του 2000, με σεβασμό στη μεσαιωνική αρχιτεκτονική. Η συνολική αισθητική είναι σαν ένα ζωντανό πέτρινο μουσείο.
Λιμνία: το λιμάνι της Βολισσού
3 χιλιόμετρα κάτω από το χωριό βρίσκεται το λιμάνι Λιμνία (Λιμνιά). Είναι ένα μικρό φιλόξενο αλιευτικό λιμανάκι με:
- Μικρή παραλία μπροστά στις ταβέρνες.
- 5-6 ψαροταβέρνες με φρέσκο ψάρι της ημέρας.
- Ψαρόβαρκες που μπορούν να σου πάρουν για βόλτες ή πρωινό ψάρεμα.
- Σύνδεση με τα Ψαρά — μικρό φέρι αναχωρεί 4-5 φορές την εβδομάδα προς το νησί των Ψαρών (μνήμα της Ολοκαυτής τους το 1824, μάνα του Παπαδιαμάντη).
Η Λιμνιά έχει διατηρήσει την παραδοσιακή χαρακτήρα της και είναι μία από τις πιο αυθεντικές γωνιές της Χίου για ψαροφαγία.
Παραλίες της δυτικής Χίου
Η περιοχή της Βολισσού είναι ίσως η καλύτερη παραλιακή ζώνη της Χίου για όσους θέλουν παρθένες παραλίες χωρίς πολύ κόσμο.
Μαγγεμένα
Η πιο διάσημη της δυτικής Χίου: μακρύς αμμώδης κόλπος με σκούρα μπλε νερά, εκπληκτική φωτεινότητα, ομάδα κέδρων και μικρά οικογενειακά καταλύματα στα άκρα. Έχει μικρή οργάνωση (canteen, αραιές ξαπλώστρες) και χώρο για όσους θέλουν απλωμα στην ελεύθερη άμμο.
Μάναγρος
Δίπλα στην Μαγγεμένα. Πιο μικρή, εξίσου όμορφη, με βότσαλα στα άκρα και άμμο στο κέντρο. Λιγότερος κόσμος.
Γωνιά
Στα νότια της Λιμνιάς. Μικρή, βραχώδης, με κρυστάλλινα νερά. Ιδανική για μάσκα και αναπνευστήρα.
Λάμπη
Στα βόρεια. Ένας μακρύς κόλπος με άμμο και βότσαλο. Έχει μικρό χωριουδάκι ψαράδων μπροστά. Πιο άγρια ατμόσφαιρα.
Λευκάθια
Στα δυτικότερα του νησιού. Φοβερή απομονωμένη παραλία, χρειάζεσαι σταθερό αυτοκίνητο για τα τελευταία 2χλμ. χωματόδρομου. Σχεδόν πάντα άδεια.
Πώς να την επισκεφτείς
Με αυτοκίνητο: ο δρόμος Χώρα-Βολισσός είναι 40χλμ. και διαρκεί ~1 ώρα. Είναι ορεινός με πολλές στροφές. Καλύτερα να μην βιάζεσαι. Στη διαδρομή θα δεις απίστευτη θέα στο Αιγαίο και θα περάσεις από μικρά χωριά (Σιδηρούντα, Καρδάμυλα).
Με ΚΤΕΛ: 1-2 δρομολόγια ημερησίως, διάρκεια 1.5 ώρα. Όχι ευέλικτο.
Με ταξί: ~50€ μονό από τη Χώρα.
Διαμονή και φαγητό
Η Βολισσός έχει πολλά εξαιρετικά παραδοσιακά καταλύματα σε αναπαλαιωμένα πέτρινα σπίτια. Τιμές 60-130€ τη βραδιά εκτός peak. Ορισμένα μέσα στο χωριό, άλλα στη Λιμνιά μπροστά στο λιμάνι.
Φαγητό:
- Στο χωριό: ταβέρνες με ορεινή χιώτικη κουζίνα — αρνί στη γάστρα, χιώτικα μαντί, σαλιγκάρια, χιώτικα τυριά.
- Στη Λιμνιά: ψαροταβέρνες με φρέσκο ψάρι, αχινούς, χταπόδι, αστακό.
Για φαγητό στο φως του ηλιοβασιλέματος, η Λιμνιά κερδίζει — οι ταβέρνες είναι κυριολεκτικά πάνω στο νερό και η θέα προς τα Ψαρά είναι εκπληκτική.
Συνδυασμοί
Η Βολισσός κάνει εξαιρετικό διπλό βάση μετά τη Χώρα. 3-4 ημέρες εδώ συνδυάζονται με:
- Επίσκεψη Σιδηρούντας και Καρδάμυλας στη βόρεια ακτή.
- Πεζοπορία Φαρά - Βολισσός (το παλιό βυζαντινό μονοπάτι).
- Ημερήσια εκδρομή στα Ψαρά με το καραβάκι από τη Λιμνιά.
- Κατάβαση στη νότια Χίο για τα μαστιχοχώρια.
Η Βολισσός είναι αυτό που ψάχνεις όταν θες να αποφύγεις τη “Χώρα και Καρφά” εμπειρία και θέλεις να καταλάβεις γιατί η Χίος ήταν αρχαιότερα ένα από τα πιο δυνατά νησιά του Αιγαίου.