Δεν είναι μία εκκλησία αλλά πέντε. Στη γωνία ανάμεσα στο Κάστρο και τη Μικρή Βενετία στη Χώρα της Μυκόνου, η Παναγία Παραπορτιανή στέκεται γαλάζια-λευκή, ασυμμετρικά γλυπτή σαν πέντε δάχτυλα ενωμένα. Πέντε ξεχωριστές εκκλησίες, χτισμένες σε διάστημα 200 ετών, ενωμένες σε ένα ενιαίο μνημείο που σήμερα είναι ίσως η πιο φωτογραφημένη εκκλησία της Ελλάδας.
Πέντε εκκλησίες σε μία
Η Παναγία Παραπορτιανή αποτελείται από πέντε ξεχωριστές εκκλησίες που ενώθηκαν σε ένα ενιαίο σύνολο. Στο επίπεδο του εδάφους βρίσκονται τέσσερις: ο Άγιος Ευστάθιος, ο Άγιος Σώζων, οι Άγιοι Ανάργυροι και η Αγία Αναστασία. Πάνω από αυτές, χτισμένη επί των οροφών τους, υπάρχει η πέμπτη εκκλησία, αφιερωμένη στην Παναγία.
Η ονομασία “Παραπορτιανή” προέρχεται από το ότι η εκκλησία βρισκόταν δίπλα στην παράπορτα - την πλαϊνή πύλη του ενετικού Κάστρου της Χώρας. Η Παραπορτιανή ήταν λοιπόν “η Παναγία της παράπορτας”.
Πότε χτίστηκε
Η αρχαιότερη από τις πέντε εκκλησίες είναι ο Άγιος Ανάργυρος, χτισμένη στα τέλη του 14ου αιώνα. Η κύρια κατασκευή του συμπλέγματος ξεκίνησε το 1425 και ολοκληρώθηκε στα τέλη του 17ου αιώνα. Επιδιορθώσεις και προσθήκες συνεχίστηκαν μέχρι το 1920.
Δεν χτίστηκε με ενιαίο σχέδιο. Κάθε εκκλησία προστέθηκε σε διαφορετική εποχή, από διαφορετικό μάστορα, για διαφορετικό λόγο - ευχή, υπόσχεση, ευγνωμοσύνη μετά από διάσωση από καταιγίδα. Έτσι εξηγείται η ασυμμετρία του τελικού αποτελέσματος.
Η αρχιτεκτονική της
Η Παραπορτιανή είναι σπάνιο δείγμα κυκλαδίτικης λαϊκής αρχιτεκτονικής. Ο εξωτερικός σοβάς είναι ασβεστωμένος (ένα χαρακτηριστικό που γίνεται κάθε χρόνο από εθελοντές κατοίκους πριν τους θερινούς μήνες) και δίνει στην εκκλησία τη χαρακτηριστική λευκή απόχρωση.
Δύο τρούλοι ξεχωρίζουν στο πάνω επίπεδο. Οι πόρτες των ισόγειων εκκλησιών ανοίγουν σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Δεν υπάρχει ευθεία γραμμή σε ολόκληρο το μνημείο - η Παραπορτιανή μοιάζει σε γλυπτό περισσότερο παρά σε κτήριο.
Πώς να την επισκεφθείς
Η Παραπορτιανή βρίσκεται στη συνοικία του Κάστρου, στη γωνία ανάμεσα στη Χώρα και τη Μικρή Βενετία. Από το λιμάνι είναι 5 λεπτά πόδι. Δεν υπάρχει εισιτήριο, η πρόσβαση στον εξωτερικό χώρο είναι ελεύθερη 24 ώρες.
Το εσωτερικό ανοίγει σπάνια - μόνο σε λειτουργίες και σε ορισμένες ώρες. Αν θες να δεις το ξυλόγλυπτο τέμπλο και τις εικόνες του 16ου-18ου αιώνα, κανόνισε επίσκεψη μέσω της εκκλησιαστικής επιτροπής (πληροφορίες στη Μητρόπολη Σύρου).
Η ιδανική ώρα για φωτογραφία είναι το late afternoon, όταν ο λευκός σοβάς παίρνει χρυσούς τόνους από το χαμηλό φως του ηλιοβασιλέματος. Πρωί 8-10 πάλι καλό φως, λιγότερος κόσμος. Στη διάρκεια του peak Αυγούστου, ο τοίχος μπροστά από την εκκλησία γεμίζει επισκέπτες - πρόσεξε αν θες φωτογραφία χωρίς κόσμο.
Τι να συνδυάσεις
Η Παραπορτιανή είναι 30 μέτρα από τη Μικρή Βενετία και 200 μέτρα από τους Κάτω Μύλους. Συνδύασε τα τρία σε μία βόλτα 1 ώρας στο νότιο άκρο της Χώρας. Πρωί 9-11 για την Παραπορτιανή χωρίς κόσμο, μετά μεσημέρι σε ταβέρνα της Αλευκάντρας.
Στη Μύκονο τα χριστιανικά μνημεία είναι πολλά - υπάρχουν περίπου 400 εκκλησίες σε ολόκληρο το νησί, μία ανά 25 κατοίκους. Πολλές χτίστηκαν ως ευχές ναυτικών για ασφαλή επιστροφή.