Το Σπίτι-Μουσείο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη βρίσκεται στην καρδιά της Χώρας της Σκιάθου, λίγα βήματα από την παραλιακή. Είναι το πατρικό σπίτι που έχτισε το 1860 ο ιερέας Αδαμάντιος Παπαδιαμάντης, πατέρας του συγγραφέα — ένα απλό δικάτωμο σπίτι σε σκιαθίτικο στυλ, με σκιαστά δωμάτια και ξύλινες σκάλες. Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851-1911) μεγάλωσε εδώ, έγραψε αρκετά από τα 180 διηγήματα και 3 μυθιστορήματά του στα δωμάτια του επάνω ορόφου, και τελικά πέθανε εδώ το 1911. Από το 1954 λειτουργεί ως μουσείο με τη σωζόμενη επίπλωση και τα προσωπικά του αντικείμενα.
Ο συγγραφέας και το νησί του
Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης (1851-1911) είναι, με κάθε λογική μέτρηση, ο πιο σημαντικός πεζογράφος της νεοελληνικής λογοτεχνίας μετά την επανάσταση του 1821. Οι διεθνείς συγκρίσεις τον βάζουν δίπλα στον Τόμας Χάρντι και τον Γκι ντε Μωπασάν. Τα 180 διηγήματα που έγραψε, μαζί με τα 3 μυθιστορήματα και άλλα έργα, ανθολογούνται συνεχώς και μεταφράζονται σε δεκάδες γλώσσες.
Γεννήθηκε στη Σκιάθο στις 4 Μαρτίου 1851, γιος του ιερέα Αδαμάντιου Παπαδιαμάντη. Το σπίτι όπου μεγάλωσε — αυτό που επισκέπτεσαι σήμερα — χτίστηκε από τον πατέρα του το 1860, όταν ο Αλέξανδρος ήταν 9 ετών. Σπούδασε Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών αλλά δεν ολοκλήρωσε τις σπουδές — αντί να μπει στον κύκλο των λογίων της εποχής, έζησε σχεδόν σε αυτοεπιβεβλημένη απομόνωση, εναλλάσσοντας Σκιάθο και Αθήνα. Στην Αθήνα δούλευε σε εφημερίδες ως διορθωτής και μεταφραστής — μεταξύ άλλων, έκανε την πρώτη ελληνική μετάφραση του «Έγκλημα και Τιμωρία» του Ντοστογέφσκι και μετέφρασε τον «Δράκουλα» του Μπραμ Στόκερ.
Η θεματολογία του είναι συνδεδεμένη με τη Σκιάθο: ψαράδες, βοσκοί, ιερείς, γυναίκες των βουνών, οι πιο φτωχοί της πιο φτωχής Ελλάδας του 19ου αιώνα. Το πιο γνωστό έργο του, «Η Φόνισσα», τοποθετείται ολόκληρο στη Σκιάθο και είναι μία από τις σημαντικότερες νουβέλες στα ελληνικά.
Πώς είναι το σπίτι
Είναι ένα τυπικό σκιαθίτικο δικάτωμο σπίτι του 19ου αιώνα. Πέτρινος κάτω όροφος που χρησιμοποιούνταν για αποθήκευση και ζώα, ξύλινος επάνω όροφος όπου ζούσε η οικογένεια. Δεν έχει μεγάλες φωτισμένες αίθουσες — αντίθετα, δωμάτια μικρά, χαμηλά, με μικρά παράθυρα. Η αισθητική είναι λιτή, σχεδόν μοναστηριακή.
Ο πρώτος όροφος, που λειτουργούσε ως κατοικία του Παπαδιαμάντη, διατηρείται όπως ήταν όταν εκείνος πέθανε. Βλέπεις:
- Το σανιδένιο κρεβάτι όπου πέρασε τις τελευταίες 35 ημέρες της ζωής του άρρωστος από γρίπη και πνευμονία, και όπου πέθανε το βράδυ της 2ας προς 3η Ιανουαρίου 1911
- Το απλό γραφείο όπου έγραφε τα περισσότερα από τα 180 διηγήματά του
- Το μικρό μελανοδοχείο του
- Η ξύλινη κασέλα με τα προσωπικά του αντικείμενα
- Την απλή κρεβατοκάμαρα των γονέων του
Ο κάτω όροφος λειτουργεί ως εκθεσιακός χώρος. Εκεί υπάρχουν χειρόγραφα, πρώτες εκδόσεις των έργων του, επιστολές, ιστορικές φωτογραφίες του Παπαδιαμάντη και της οικογένειάς του, αντικείμενα της εποχής που δείχνουν τη ζωή στη Σκιάθο του 19ου αιώνα.
Πρακτικές λεπτομέρειες
Το μουσείο βρίσκεται στην κεντρική οδό Παπαδιαμάντη, σε απόσταση 200 μέτρα από το παλιό λιμάνι. Η οδός Παπαδιαμάντη είναι ο κύριος εμπορικός δρόμος της Χώρας — δύσκολο να το χάσεις. Εξωτερικά είναι ένα απλό λευκό σπίτι με γαλάζια παντζούρια, με πινακίδα στον τοίχο.
Η επίσκεψη είναι μικρή — 30 έως 45 λεπτά είναι αρκετά για να δεις όλους τους χώρους. Εισιτήριο γύρω στα 3-4€, παιδιά κάτω των 12 δωρεάν. Υπάρχει και μικρό βιβλιοπωλείο-ποιητέρι στην έξοδο, όπου μπορείς να αγοράσεις «Η Φόνισσα», ανθολογίες διηγημάτων και βιογραφικά βιβλία. Αν είσαι φιλότεχνος ή ενδιαφέρεσαι για ιστορία, αξίζει να διαβάσεις τουλάχιστον ένα διήγημα (π.χ. «Το Μοιρολόι της Φώκιας») πριν ή μετά την επίσκεψη.
Συνδυασμοί
Η επίσκεψη στο μουσείο μπορεί να συνδυαστεί άνετα με βόλτα στη Χώρα: ανεβαίνεις στα Τρία Ιεράρχες, περνάς από το Μπούρτζι και φτιάχνεις ένα πολιτιστικό απόγευμα 3-4 ώρες. Αν θες να επεκτείνεις το θέμα «Παπαδιαμάντης», πρόσεξε ότι πολλές από τις τοποθεσίες που αναφέρει στα διηγήματά του (εκκλησίες, εξωκκλήσια, ακτές) υπάρχουν ακόμα — υπάρχουν μάλιστα και «λογοτεχνικά μονοπάτια» της τοπικής κοινότητας που ακολουθούν αυτά τα σημεία.