Η Μονή Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, γνωστή και ως Μονή Ευαγγελιστρίας, βρίσκεται 4 χλμ βορειοδυτικά της Χώρας της Σκιάθου. Ιδρύθηκε το 1794 από Κολλυβάδες μοναχούς που έφυγαν από το Άγιο Όρος μετά από διαφωνίες για τελετουργικά ζητήματα, με επικεφαλής τον μοναχό Νήφωνα από τη Χίο. Αυτό που την κάνει «λίκνο του νεότερου ελληνισμού» είναι ένα γεγονός 13 χρόνια αργότερα: το 1807 μια ομάδα Ελλήνων αγωνιστών — με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη και τον Ανδρέα Μιαούλη ανάμεσά τους — συναντήθηκαν εδώ και έδωσαν τον Όρκο της Ελευθερίας πάνω σε μια νεοσχεδιασμένη σημαία: λευκό σταυρό σε γαλάζιο φόντο, την πρώτη «ελληνική σημαία» στην ιστορία.
Η ιστορία μιας σημαίας
Για να καταλάβεις γιατί η Μονή Ευαγγελισμού έχει τη σημασία που έχει, πρέπει να πάμε στο 1807 — σχεδόν μία πλήρη γενιά πριν την Επανάσταση του 1821. Εκείνη την εποχή, η Οθωμανική Αυτοκρατορία ελέγχει όλη την Ελλάδα, αλλά κάτω από την επιφάνεια οι Έλληνες οργανώνονται. Διάφοροι οπλαρχηγοί, ναυτικοί και εμποροναυτικοί από όλη τη Βαλκανική κάνουν κρυφές συναντήσεις για να συντονίσουν μια μελλοντική επανάσταση.
Τον Σεπτέμβριο του 1807, ομάδα τέτοιων αγωνιστών συναντήθηκε στη Μονή Ευαγγελισμού της Σκιάθου. Εκεί, οι Κολλυβάδες μοναχοί που ζούσαν στη μονή — ίσως οι πιο εγγράμματοι και με καλή δικτύωση Έλληνες κληρικοί της εποχής — κατασκεύασαν στον ίδιο αργαλειό της μονής μια σημαία: λευκό σταυρό πάνω σε γαλάζιο φόντο. Ήταν η πρώτη φορά που μια «ελληνική σημαία» αυτού του μοτίβου εμφανίστηκε επίσημα.
Οι αγωνιστές έδωσαν εκεί τον περίφημο Όρκο της Ελευθερίας. Τα ονόματα που συμμετείχαν είναι βαρύτιμα: Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, ο μελλοντικός «Γέρος του Μοριά». Ανδρέας Μιαούλης, ο ναύαρχος της Επανάστασης. Νικηφόρος Πάσιλας, Γιάννης Στάικος και άλλοι. Το σημερινό σχέδιο της ελληνικής σημαίας είναι εξέλιξη αυτού του πρότυπου του 1807.
Οι Κολλυβάδες και η ίδρυση
Η ίδια η μονή είναι λίγο παλαιότερη από την ιστορία της σημαίας. Ιδρύθηκε το 1794 από μια ομάδα μοναχών Κολλυβάδων με επικεφαλής τον Νήφωνα από τη Χίο, μαζί με τον Γρηγόρη Χατζησταμάτη, τοπικό μοναχό που είχε κληρονομήσει γη στη Σκιάθο από τον πατέρα του. Οι Κολλυβάδες ήταν μοναχοί του Αγίου Όρους που είχαν έρθει σε σύγκρουση με την ιεραρχία του Όρους πάνω σε ζητήματα τελετουργικής πρακτικής — κυρίως ποια ημέρα να τελούνται τα μνημόσυνα — και είχαν εκδιωχθεί. Στη Σκιάθο βρήκαν άσυλο και έχτισαν τη δική τους μονή.
Η μονή έπαιξε επίσης σημαντικό ρόλο στην ίδια την Επανάσταση του 1821. Προσέφερε καταφύγιο σε αγωνιστές και πρόσφυγες, παρείχε οικονομική υποστήριξη και λειτούργησε ως κέντρο οργάνωσης πολλών τοπικών δράσεων.
Τι θα δεις σήμερα
Η μονή είναι ακόμα λειτουργική ως ορθόδοξος θρησκευτικός χώρος, με μοναχούς που διατηρούν τον καθιερωμένο κύκλο λατρείας. Στο κεντρικό καθολικό υπάρχουν εικόνες σημαντικής τέχνης, με πολλές από αυτές του 18ου-19ου αιώνα.
Δίπλα στο καθολικό λειτουργεί μουσείο με σημαντικά εκθέματα: εικόνες, χειρόγραφα, λειψανοθήκες, αλλά και πολλά σχετικά με την Επανάσταση του 1821 — αρχαίες επιστολές, όπλα, αντικείμενα των Κολλυβάδων. Υπάρχει επίσης μικρό εργαστήρι όπου γίνεται επίδειξη παραδοσιακής υφαντικής (με τον ίδιο τύπο αργαλειού που χρησιμοποιήθηκε για την πρώτη σημαία).
Το πανηγύρι της μονής είναι στις 25 Μαρτίου — μια συμβολικά φορτισμένη ημερομηνία, αφού συμπίπτει με την εθνική επέτειο. Γίνεται λειτουργία, ακολουθεί κέρασμα από τη μονή και αναπαράσταση του Όρκου της Ελευθερίας σε παρουσία τοπικών αρχών.
Πρόσβαση
Η μονή είναι 4 χλμ βορειοδυτικά από τη Χώρα, σε καλό ασφαλτόδρομο με σηματοδότηση. Με αμάξι 10-12 λεπτά από το κέντρο. Υπάρχει parking στην είσοδο (δωρεάν). Αν θες περπάτημα, ξεκίνα από τη Χώρα και ακολούθησε το μονοπάτι μέσα στο δάσος — 60-75 λεπτά ανάβαση, όμορφη διαδρομή αλλά με ανηφόρες. Λάβε υπόψη ότι ο καύσωνας του μεσημεριού κάνει το περπάτημα δύσκολο — πήγαινε πρωί ή απόγευμα.