Στο βορειοανατολικό άκρο της Νάξου, σε ένα εγκαταλελειμμένο μαρμάρινο λατομείο πάνω από τον οικισμό Απολλώνα, βρίσκεται ξαπλωμένος ένας γίγαντας 10,7 μέτρων. Είναι ο μεγαλύτερος γνωστός κούρος της αρχαίας Ελλάδας, φιλοτεχνημένος στα τέλη του 7ου ή στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. Παραμένει μισοτελειωμένος, στη θέση που τον άφησαν οι αρχαίοι γλύπτες πριν 2.600 χρόνια.
Τι είναι ο Κούρος
Ο Κούρος του Απολλώνα είναι μνημειώδες γλυπτό από τοπικό ανοιχτό γκρι μάρμαρο της Νάξου, ύψους 10,7 μέτρων και εκτιμώμενου βάρους περίπου 80 τόνων. Η μορφή είναι αδρά λαξευμένη: το σώμα, η κεφαλή με γενειάδα και αυτιά, η αρχή του μαλλιού, και τα χέρια που έχουν λαξευθεί ως στοιχειώδη ορθογώνια μπλοκ.
Έχει χρονολογηθεί στα τέλη του 7ου ή στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. - δηλαδή 300 χρόνια πριν τον Παρθενώνα. Είναι ένας από τους πρωιμότερους μνημειώδεις κούρους που γνωρίζουμε.
Απόλλων ή Διόνυσος;
Παραδοσιακά αποκαλείται “Κούρος του Απολλώνα” επειδή βρέθηκε κοντά στον οικισμό Απολλώνα στο βόρειο άκρο της Νάξου - όπου υπήρχε αρχαίος ναός του θεού. Όμως μετά τις αρχαιολογικές μελέτες της δεκαετίας του 1930, η μορφή ταυτίστηκε ως Διόνυσος - όχι Απόλλων. Η γενειάδα είναι το αποδεικτικό: ο Απόλλων στην αρχαία τέχνη απεικονίζεται πάντα αγένειος, νεαρός. Ο Διόνυσος αντίθετα έχει σχεδόν πάντα γενειάδα στις πρώιμες αναπαραστάσεις.
Το όνομα “Κούρος του Απολλώνα” ωστόσο διατηρείται γιατί προέρχεται από τον τόπο εύρεσης, όχι από την ταυτοποίηση. Σε επίσημα κείμενα τον βρίσκεις και ως “Διόνυσο του Απολλώνα” ή “Κολοσσό του Διονύσου”.
Γιατί έμεινε ημιτελής
Ο πιθανότερος λόγος που οι γλύπτες δεν ολοκλήρωσαν το έργο: ανακάλυψαν μία μεγάλη ρωγμή στο μάρμαρο καθώς το λάξευαν. Το γλυπτό είχε ήδη απελευθερωθεί από το βραχώδες υπόστρωμα σε τρεις πλευρές - τεράστιο τεχνικό κατόρθωμα που απαίτησε χρόνια εργασίας. Η ρωγμή τον κατέστησε ακατάλληλο για μεταφορά και τελική επεξεργασία.
Το ενδεχόμενο μεταφοράς ενός 80-τοννου μνημείου από το βορειοανατολικό άκρο της Νάξου σε λιμάνι ή ναό ήταν ήδη οριακά εφικτό την εποχή του 6ου αιώνα π.Χ. Με ρωγμή στο εσωτερικό, ο κίνδυνος θραύσης κατά τη μεταφορά καθιστούσε το έργο ασύμφορο. Έμεινε λοιπόν εκεί, χαραγμένος στο βραχώδες πρανές.
Τα ναξιακά λατομεία
Η Νάξος ήταν από τα μεγαλύτερα λατομικά κέντρα της αρχαίας Ελλάδας. Τα ναξιακά μάρμαρα διακρίνονται από τη μεγάλη μέτρια κρυσταλλικότητα και το χαρακτηριστικό ανοιχτό-γκρι χρώμα. Από αυτά λαξεύθηκαν αμέτρητοι κούροι του 7ου και 6ου αιώνα π.Χ., όπως και η ίδια η Πορτάρα.
Στο λατομείο του Απολλώνα μπορείς να δεις και άλλα στοιχεία της εξορυκτικής εργασίας: ίχνη από σφήνες (βυθίζονταν στο μάρμαρο και διαστέλλονταν με νερό), σκάμματα, μαρμάρινα μπλοκ που αποξηλώθηκαν αλλά δεν μεταφέρθηκαν ποτέ.
Πώς να επισκεφθείς
Ο Απολλώνας απέχει 36 χλμ από τη Χώρα, γύρω στα 60-75 λεπτά οδήγηση μέσω της βορινής παραλιακής διαδρομής. Είναι μία από τις ομορφότερες οδικές διαδρομές της Νάξου - περνάει από Κορώνου, τα μυκηναϊκά μάρμαρα του Φλεριού (παράκαμψη), και κατεβαίνει προς το βόρειο ακρωτήρι.
Ο κούρος βρίσκεται 500 μέτρα έξω από τον οικισμό, ακολουθώντας πινακίδα “Κούρος”. Παρκάρισμα δωρεάν 50 μέτρα πιο κάτω, μετά μικρή ανάβαση 5 λεπτά στο μονοπάτι. Πρόσβαση δωρεάν 24 ώρες, χωρίς εισιτήριο.
Ο μικρός οικισμός Απολλώνας έχει 4-5 ταβέρνες με ψάρι και θαλασσινά - οι πιο γνωστές είναι “Ευδόκια” και “Σμύρνη”. Το ψάρι είναι ντόπιο, οι τιμές λογικές. Συνδύασε με μπάνιο στην παραλία του οικισμού (στρωμένη, οργανωμένη) ή πιο νότια στην Αμίτι (απομονωμένη).
Ολόκληρη μέρα είναι ο σωστός χρόνος για αυτή την εξόρμηση. Ξεκίνα 9 το πρωί από Χώρα, φτάσε Απολλώνα 10:30, κούρος, μεσημεριανό, μπάνιο, επιστροφή το απόγευμα.