Είναι το πρώτο πράγμα που βλέπεις από το πλοίο όταν μπαίνεις στο λιμάνι της Νάξου. Μια γιγάντια μαρμάρινη πύλη πάνω σε νησάκι, ορθή στη θέση της εδώ και 2.500 χρόνια. Η Πορτάρα είναι ό,τι απέμεινε από έναν φιλόδοξο ναό του Απόλλωνα που δεν πρόλαβε ποτέ να ολοκληρωθεί - και ακριβώς αυτή η ατέλεια την κάνει συγκινητική.
Τι είναι η Πορτάρα
Η Πορτάρα είναι η κεντρική πύλη του αρχαίου ναού του Απόλλωνα, η μόνη που στέκεται όρθια σήμερα. Αποτελείται από τέσσερα μαρμάρινα μονόλιθα βάρους περίπου 20 τόνων το καθένα, ύψους 6 μέτρων και πλάτους 3,5 μέτρων. Τα μάρμαρα προέρχονται από τα ίδια λατομεία της Νάξου που έδωσαν τους κούρους του Φλεριού και του Απολλώνα.
Στέκεται στο νησάκι Παλάτια, ενωμένο σήμερα με την προκυμαία της Χώρας μέσω μιας στενής λωρίδας γης που γίνεται περπατητή σε λίγα λεπτά. Η θέση δεν είναι τυχαία: στην αρχαιότητα τα Παλάτια πιθανώς ήταν ξεχωριστό νησί, ιερό αφιερωμένο στον Απόλλωνα Δήλιο.
Η ιστορία της
Την κατασκευή του ναού ξεκίνησε γύρω στο 530 π.Χ. ο τύραννος Λύγδαμις, που ήρθε στην εξουσία με τη βοήθεια του Πεισίστρατου της Αθήνας. Ο Λύγδαμις θέλησε να φτιάξει ναό στις προδιαγραφές του Ναού του Ολυμπίου Διός στην Αθήνα και του Ηραίου της Σάμου - δηλαδή ανάμεσα στους τρεις μεγαλύτερους ιωνικούς ναούς της εποχής του.
Ο σχεδιασμός προέβλεπε ναό 59 μέτρων μήκους και 28 μέτρων πλάτους, με την είσοδο στραμμένη προς τη Δήλο - ασυνήθιστη επιλογή για ιωνικό ναό αυτής της κλίμακας. Όταν όμως το 524 π.Χ. ο Λύγδαμις ανατράπηκε από τη Σπάρτη και την Πελοποννησιακή Συμμαχία, οι εργασίες σταμάτησαν απότομα. Δεν συνεχίστηκαν ποτέ.
Στον 5ο μ.Χ. αιώνα, χτίστηκε στα ερείπια του ναού χριστιανική εκκλησία αφιερωμένη στην Παναγία - η “Παναγία Παλατιανή”. Στη βενετοκρατία (1207 κ.ε.), όταν χτίστηκε ο Κάστρο της Χώρας, πολλά μάρμαρα του ναού αποξηλώθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν στα τείχη. Έτσι έμεινε μόνο η πύλη - πιθανώς γιατί ήταν πολύ μεγάλη για να μετακινηθεί.
Πώς θα την επισκεφθείς
Η Πορτάρα είναι 10 λεπτά περπάτημα από το λιμάνι. Ακολουθείς τον αριστερό παραλιακό δρόμο μέχρι το μικρό φάρο και διασχίζεις τη λωρίδα γης. Δωρεάν πρόσβαση 24 ώρες, χωρίς εισιτήριο, χωρίς φύλακες.
Η ιδανική ώρα είναι το ηλιοβασίλεμα - όταν ο ήλιος μπαίνει μέσα από την πύλη και βάφει το μάρμαρο πορτοκαλί. Αυτό όμως είναι και η πιο πολυπληθής ώρα. Αν θες φωτογραφία χωρίς κόσμο, πήγαινε νωρίς πρωί (πριν τις 9) ή μεσημέρι (13-15) όταν ο ζεστός ήλιος διώχνει τον κόσμο.
Η ανάβαση πάνω στους βράχους γύρω από την Πορτάρα είναι ελεύθερη αλλά πρόσεξε - οι πέτρες γλιστρούν, ειδικά αν έχει κύμα. Παπούτσια κλειστά συστήνονται. Δεν υπάρχει καντίνα στο νησάκι, πάρε νερό μαζί σου ειδικά αν είναι μεσημέρι.
Τι να συνδυάσεις
Πριν ή μετά την Πορτάρα, ανέβα στο Κάστρο της Χώρας για ιστορική συνέχεια - το Κάστρο των Σανούδο χτίστηκε εν μέρει με μάρμαρα του ναού. Στα ίδια λεπτά απόσταση είναι και τα στενά της παλιάς αγοράς, με εστιατόρια και καφέ.
Για ολοκληρωμένη μέρα γύρω από αρχαιολογικά της Νάξου, συνδύασε με τους κούρους που είναι ξεχασμένοι στα λατομεία τους από τον 7ο και τον 6ο αιώνα π.Χ. - τα ίδια χρόνια με την Πορτάρα.